«Ο άγιος Χαραλάμπης έζησε επί της βασιλείας του Σεβήρου,
όταν ηγεμόνευε ο Λουκιανός στην πόλη της Μαγνησίας. Επειδή ήταν ιερέας των
Χριστιανών και δίδασκε την οδό της αληθείας, οι τύραννοι πρόσταξαν να τον
ξεντύσουν από την ιερατική του στολή κι έπειτα να γδάρουν όλο το δέρμα του
σώματός του. Καθώς λοιπόν ο ηγεμόνας τον έβλεπε να υπομένει καρτερικά τα βασανιστήρια, εξοργίστηκε και
επιχείρησε να ξέσει τον άγιο με τα δικά του χέρια, οπότε αμέσως αποκόπηκαν τα
χέρια του και έμειναν μετέωρα στο σώμα του μάρτυρα. Ο άγιος όμως προσευχήθηκε
και τον έκανε υγιή. Όταν είδαν αυτό το θαύμα οι δήμιοι, που ονομάζονταν
Πορφύριος και Βάπτος, αρνήθηκαν τα είδωλα και πίστεψαν στον Χριστό. Το ίδιο και
τρεις γυναίκες από αυτούς που παρίσταντο εκεί. Όλους αυτούς τους συνέλαβε ο
ηγεμόνας και αφού τους καθυπέβαλε σε βασανιστήρια, χωρίς έλεος τους
αποκεφάλισε. Διότι αν και θεραπεύτηκε, όμως παρέμεινε στην απιστία».
Ο άγιος Χαραλάμπης, και πιο λαϊκά Χαράλαμπος, θεωρείται,
κατά την υμνολογία της Εκκλησίας μας, καύχημα της Ελλάδας. Της Ελλάδας που φέρει το όνομα του
Χριστού∙ που είναι χριστιανική και αναγνωρίζει και τιμά τους
αγίους∙ που θεωρεί ως μεγίστη ευλογία και θησαυρό πολύτιμο την
ύπαρξη των λειψάνων τους, όπως της κάρας του αγίου ιερομάρτυρα∙ που προστρέχει με πίστη και πόθο στις εκκλησιές για να
πανηγυρίσει τη μνήμη τους. «Καυχάται σήμερα όλη η χριστιανική Ελλάδα. Γιατί
απέκτησε τη δική σου κάρα σαν κρήνη που αναβλύζει ποταμούς ιαμάτων και
αστείρευτο πλούτο και χάρη που δεν αδειάζει ποτέ, και διώχνει νόσους και την
πολύφθορη πανώλη από τους ανθρώπους που σε μακαρίζουν» (στιχηρό εσπερινού).
«Την πάντιμη κάρα σου η Ελλάδα την απέκτησε ως παντοτινό πλούτο της και πολύτιμο
θησαυρό» (στιχηρό της λιτής).
Υπάρχει αυτή η Ελλάδα; Υπάρχουν οι πόλεις της που
ευφραίνονται και σκιρτούν από αγαλλίαση για τους αγίους, σαν τον άγιο
Χαράλαμπο; («Ευφραίνεσθε
εν Κυρίω πόλεις της Ελλάδος και σκιρτήσατε αγαλλώμεναι»). Κανείς δεν γνωρίζει. Μία επιφανειακή κρίση θα έλεγε
όχι. Ή τουλάχιστον όχι τόσο, σε σχέση με αυτό που φαινόταν πριν και από κάποια χρόνια. Φαίνεται ότι
υπάρχει ένας γενικότερος αποχρωματισμός από αυτό που συνιστά θεωρητικά την
ταυτότητα του Έλληνα: του ορθόδοξου πιστού που ταυτοχρόνως διακατέχεται από την
βαθιά αγάπη και προς την πατρίδα. Τείνουμε σ’ αυτό, αν δεν το έχουμε φτάσει
κιόλας, που λέει ο λόγος του Χριστού για το μικρό ποίμνιο – τους λίγους που πράγματι είναι συνεπείς πιστοί και
αγαπούν τον Κύριο και γενικώς τις παραδόσεις του έθνους μας – και το προτρέπει
να μη φοβάται. «Μη φοβού το μικρόν ποίμνιον». Αλλά είπαμε, κανείς δεν
γνωρίζει. Διότι σε ανάλογο προβληματισμό και του μεγάλου Προφήτη Ηλία, όταν
διωκόταν η αληθινή πίστη και κανείς δεν φαινόταν να την ακολουθεί, ο ίδιος
άκουσε τον Θεό να του λέει ότι γύρω του, χωρίς εκείνος να το ξέρει, «επτά
χιλιάδες Ιουδαίοι δεν είχαν κλίνει το γόνυ στον Βάαλ». Κανείς λοιπόν δεν ξέρει
τι σημαίνει χριστιανική Ελλάδα.
Ας επανέλθουμε όμως στον άγιο Χαράλαμπο. Ο υμνογράφος ήδη
από το πρώτο στιχηρό του εσπερινού μας δείχνει το μέγεθος της αγιότητάς του και
την προσφορά του στην Εκκλησία. «Όλος από τη νεότητά σου – σημειώνει –
αφιερώθηκες στον Δεσπότη Χριστό, κι Αυτόν πόθησες βαθιά κι Αυτού τα ίχνη
ακολούθησες. Κι αφού καθάρισες την καρδιά σου από κάθε κηλίδα των παθών,
γέμισες υπέρμετρα από τη θεία χάρη». Ο άγιος υπήρξε δηλαδή ένα εκτύπωμα του
Χριστού: Αυτόν αγάπησε και Αυτού τη ζωή φανέρωσε, διά της τηρήσεως των αγίων
εντολών Του. Δεν
χρειάζεται να ψάχνουμε πολύ, για να δούμε ποιος είναι ο άγιος. Άγιος είναι
όποιος ζει κατά το θέλημα του Κυρίου, που ζει όπως Εκείνος έζησε. Αλλά ο
υμνογράφος γίνεται πιο συγκεκριμένος: το να ζει κανείς όπως ο Χριστός, σημαίνει
ότι καθαρίζει την καρδιά του από τα πάθη του και φωτίζεται από τη χάρη του
Θεού.
Με άλλα λόγια η πνευματική ασκητική μέθοδος της Εκκλησίας
μας είναι το μόνο «αποδεικτικό» στοιχείο ότι πράγματι κανείς ανήκει στον
Χριστό, ότι είναι άγιος. Δεν πρέπει να λησμονούμε ότι η πνευματική ζωή
ακολουθεί τα γνωστά τρία στάδια: την κάθαρση, τον φωτισμό, τη θέωση. Πάνω σ’
αυτήν την πορεία κρίνεται η γνησιότητα της αγιότητας κάποιου και όχι από άλλες
εξωτερικές επιφανειακές εκδηλώσεις: καλά έργα, δραστηριότητες, οικοδομικές
επιχειρήσεις, κοινωνικές προσφορές. Όχι ότι αυτά καταδικάζονται. Δεν μπορούν
όμως να αξιολογηθούν θετικά, αν δεν αποτελούν εκδηλώσεις κεκαθαρμένης καρδίας.
Και ο άγιος Βασίλειος υπήρξε δραστήριος και οργανωτικός και με έργα Πατέρας,
αλλά ήταν βαθύτατα ασκητικός, που είχε τονίσει ότι αν κανείς θέλει να βρει τον
Θεό στη ζωή του, πρέπει να απομακρυνθεί από όλη τη διάχυση του νου στα αισθητά
πράγματα, να έλθει στον εαυτό του και διά της στροφής του αυτής να συναντήσει
τον Θεό.
Ο άγιος Χαράλαμπος λοιπόν υπήρξε συνεπής προς αυτήν την
πνευματική οδό της Εκκλησίας, που είναι απαρχής η γνήσια και αποστολική
παράδοσή της, δηλαδή του Χριστού η παράδοση. Ο υμνογράφος επιβεβαιώνει τα
παραπάνω και με άλλες λέξεις. Επιλέγουμε: «Φωτίστηκε κι έγινε λαμπρή η διάνοιά
σου από το θείο Πνεύμα…και έτσι δυνάμωσες την ορθόδοξη πίστη» (στιχηρό της λιτής).
Ο φωτισμός από το άγιο Πνεύμα, καρπός της εν χάριτι καθάρσεως της καρδίας,
είναι ο μόνος τρόπος να δυναμωθεί η ορθόδοξη πίστη. «Η Ελλάδα έμεινε
κατάπληκτη, μάρτυς Χαράλαμπε, από την καθαρότητα του βίου σου και το θαυμαστό
μαρτύριό σου» (κάθισμα του όρθρου).