«Δούς Ἱλαρίων γῇ τό γῆθεν σαρκίον, γῆν
μακάρων ᾢκησε τήν μακαρίαν» (στίχος συναξαρίου) (Έδωσε ο Ιλαρίων στη γη τη
γήινη σάρκα του και κατοίκησε τη μακάρια γη των μακαρίων αγίων).
«Ο Όσιος Ιλαρίων διετέλεσε ηγούμενος της
μονής Πελεκητής στην Τριγλία και διακρίθηκε για το ασκητικό του ήθος, το
φιλόθεο ζήλο του, το χάρισμα της ελεημοσύνης και τους πνευματικούς αγώνες. Γι’
αυτό ο Άγιος Θεός τον προίκισε με το προορατικό χάρισμα. Ο Όσιος κοιμήθηκε
με ειρήνη το έτος 754».
Δεν
έχουμε πολλά στοιχεία από τον βίο του οσίου Ιλαρίωνος του νέου, πέραν του
γεγονότος ότι υπήρξε ηγούμενος της Μονής Πελεκητής, Μονής που η ίδρυσή της
ανάγεται στον όγδοο αιώνα και η ονομασία της σχετίζεται με την τοποθεσία της
πάνω σ’ έναν απότομο βράχο. Το πραγματικό όνομα της Μονής είναι του αγίου
Ιωάννου του Θεολόγου, που βρίσκεται σε κοντινή απόσταση από τη σημερινή
Τρίγλια, τη μεσαιωνική Βιθυνία. Η Μονή που και σήμερα διατηρούνται τα ερείπιά
της από τη βυζαντινή περίοδο υπήρξε, κατά τους ιστορικούς, κέντρο των ορθοδόξων
που μάχονταν κατά της αίρεσης των εικονομάχων, γι’ αυτό και οι μοναχοί
υπέστησαν πολλά βασανιστήρια από τους διώκτες τους εικονομάχους, σε σημείο που
πολλοί από αυτούς να μαρτυρήσουν για την πίστη τους. Ο άγιος Ιωσήφ ο υμνογράφος
λοιπόν κατά φυσικό τρόπο τονίζει και τις διώξεις που υπέστη ο όσιος μάρτυς
ηγούμενος Ιλαρίων από τους συγκεκριμένους αιρετικούς. «Τίμιος ο θάνατός σου
φάνηκε μπροστά στον Θεό, ιερότατε Πατέρα» σημειώνει, «γιατί τίμησες την Εικόνα
Του και υπέφερες θλιβόμενος τους διωγμούς των τυράννων, οπότε έτσι αναδείχτηκες
μάρτυς» (ωδή η΄).
Ο
άγιος Ιλαρίων όμως υπερασπίστηκε σθεναρά την πίστη της Εκκλησίας περί των
εικόνων, πίστη που φανέρωνε την αλήθεια περί του Χριστού ως του ενανθρωπήσαντος
Θεού, διότι ο ίδιος «μάτωνε» εσωτερικά για να διακρατεί αλώβητη την εικόνα του
Θεού στην ύπαρξή του – οι αγώνες του για την πίστη ήταν η συνέχεια των αγώνων
του για την ακεραιότητα του φρονήματός του. Και σ’ αυτούς τους εσωτερικούς
πνευματικούς αγώνες του αναλώνεται κυριολεκτικά ο άγιος υμνογράφος. Με κάθε
τρόπο προβάλλει την ένταση του οσίου ηγουμένου, προκειμένου ο νους του να
θεάται μόνο το κάλλος του Ουράνιου Πατέρα. Τα μάτια του οσίου ήταν διαρκώς
στραμμένα προς τον Κύριο, κατά το ψαλμικό «οι
οφθαλμοί μου διά παντός πρός τον Κύριον» και «προωρώμην τον Κύριον ενώπιόν μου διά παντός», γεγονός που
απεκάλυπτε ότι κυριολεκτικά φλεγόταν από την αγάπη προς Εκείνον που ήταν η πηγή
της ζωής του. «Έδωσες φτερά στον νου σου – θα πει – αφού λάμπρυνες την καρδιά σου
με ιερές αναβάσεις, προκειμένου να βλέπεις μόνο το κάλλος του Θεού και να
καταυγάζεσαι με τις ακτίνες του φωτός Του» (ωδή δ΄).
Κι
είναι γνωστό στην πίστη μας ότι η «κόλλησις» αυτή προς τον Θεό προϋποθέτει την
οδύνη της απεμπλοκής από το εγωιστικό κοσμικό φρόνημα, που λειτουργεί σε κάθε
άνθρωπο που έρχεται σ’ αυτόν τον κόσμο τον πεσμένο στην αμαρτία. Ο όσιος από
μικρός, «εκ παιδός» (ωδή α΄),
στράφηκε προς τον Κύριο και γι’ αυτό με δύναμη και χάρη Θεού σήκωσε τον σταυρό
της εγκρατείας και των δεητικών προσευχών ώστε να υπερνικήσει τα όποια πάθη
του. «Από παιδί βρέθηκες στον δρόμο της οσιότητας, Πάτερ, και ανέλαβες τον
σταυρό της ακολουθίας του Χριστού. Γι’ αυτό και με την εγκράτεια και τις
συνεχείς προσευχές σου μάρανες τα πάθη του σώματος» (ωδή α΄). Το αποτέλεσμα
έτσι είναι γνωστό: τα δάκρυα της κατανύξεως που τον συνείχαν τον αξίωσαν και
της μεγάλης παρηγοριάς που δίνει στους πιστούς Του ο Κύριος, κατά τον γνωστό
μακαρισμό: «μακάριοι οι πενθούντες ότι
αυτοί παρακληθήσονται» (ωδή η΄), σε σημείο τέτοιο που να γίνει πνευματικά
κατά κυριολεξία «αυτοκράτορας» – «έκανες τον νου σου αυτοκράτορα στα πάθη και
βασίλεψες σαν άριστος στρατηλάτης» (ωδή ζ΄).
Γι’
αυτό και ο Κύριος τον κατέστησε γλυκύ δάσκαλο των ανθρώπων, γιατί ακολούθησε το
ορθό σχήμα της διδασκαλίας που προϋποθέτει πρώτα την πράξη και έπειτα τον λόγο,
πρώτα δηλαδή τον φωτισμό από Εκείνον που δίνει τη γνώση την αληθή (ωδή δ΄) και
έπειτα τη μετάδοση της γνώσης αυτής και σε άλλους. «Η γλυκύτητα των λόγων σου
προκαλούσε ιλαρότητα στις καρδιές αυτών που προσέρχονταν σε σένα. Διότι
πράττοντας όσα δίδασκες έκανες τον λόγο σου να γίνεται ευαπόδεκτος με συμπαθή
διάθεση από τους άλλους» (ωδή δ΄) – μέγα μάθημα για τους
κληρικούς, τους εκπαιδευτικούς, τους γονείς και καθένα που
ασχολείται με τη νεότητα και με τη διδασκαλία των ανθρώπων!
Ένας
τέτοιος άνθρωπος ασφαλώς, με τόσα χαρίσματα εκ Θεού λόγω των προσωπικών του
αγώνων, «τη συμπάθεια, την αγάπη και την ταπείνωση, την ελεημοσύνη και την
απλότητα, την αληθινή πίστη και την ελπίδα, τον σεμνό βίο και την ευθύτητα της
απονήρευτης γνώμης» (ωδή θ΄), χαριτώθηκε και με το θαυματουργικό χάρισμα. Οι
ακτίνες των θαυμάτων του (ωδή θ΄) και στην εποχή του αλλά και στις μετέπειτα
εποχές θεράπευσαν πλήθος ανθρώπων, ημέρεψαν ταραγμένες καρδιές, έφεραν το άρωμα
του αγίου Πνεύματος στις ζωές των πιστών (ωδή θ΄), σαν την περίπτωση που
καταγράφει ο άγιος υμνογράφος: «Έλυσες, Πατέρα όσιε, με τις προσευχές σου την
αγανάκτηση των ψαράδων που κοπίαζαν χωρίς αποτέλεσμα, και τους γέμισες από
ψάρια εκεί που προηγουμένως αποτύγχαναν» (ωδή η΄) – ένα γεγονός που παραπέμπει
στη Γαλιλαία με τον αναστημένο Κύριο και τους αλιείς μαθητές Του!