«Ο άγιος Θεόδοτος κατηγορήθηκε στον ηγεμόνα Θεότεκνο ότι
τα σώματα των αγίων παρθένων που είχαν ριχτεί στη λίμνη, αυτός τα έβγαλε και τα
έθαψε, οπότε οδηγήθηκε προς τον ηγεμόνα. Κι όταν με μεγάλο θάρρος ομολόγησε την
πίστη του, κτυπήθηκε σκληρά. Έπειτα τον κρέμασαν δύο φορές πάνω σε ξύλο, του
ξέσχισαν με σιδερένια νύχια τις πλευρές και τον έκαψαν με λαμπάδες. Έπειτα του
σύντριψαν τα σιαγόνια με πέτρες και τέλος του έκοψαν το κεφάλι»[1].
Ο άγιος Θεόδοτος υπήρξε ο αλείπτης[2], ο
καθοδηγητής και ενισχυτής των αγίων παρθένων, προκειμένου να μείνουν μέχρι
τέλους σταθερές στην πίστη τους, έστω και με θυσία της ζωής τους. Κι όταν ο
ηγεμόνας Θεότεκνος είδε ότι δεν υπάρχει περίπτωση να τις μεταπείσει, έδωσε
εντολή να τις ρίξουν στη λίμνη για να πνιγούν. Ο άγιος Ιωσήφ ο υμνογράφος
επισημαίνει την αλειπτική αυτή διάσταση του έργου του αγίου Θεοδότου, έστω κι
αν το συναξάρι τους στο Μηναίο δεν αναφέρεται σ᾽αυτό. «Ενίσχυσες με τα ιερά σου
λόγια τις ιερές γυναίκες για τους μαρτυρικούς αγώνες. Κι αφού νίκησαν τον κακό
εχθρό με τα ανδρεία παλαίσματά τους, πήραν τα στεφάνια της αφθαρσίας»[3] (ωδή
ς´). Η καθοδηγητική και ενισχυτική παρουσία του αγίου Θεοδότου, το αλειπτικό
όπως ονομάζεται έργο του, είναι πάγια και σταθερή συνήθεια στην Εκκλησία μας.
Τις περισσότερες δηλαδή φορές πριν από το μαρτύριο κάποιου μάρτυρα έχουμε την
ενίσχυσή του από κάποιον άλλον χριστιανό, ο οποίος αναλαμβάνει να τον τονώσει
στην πίστη, ώστε να μην υποχωρήσει. Η συνέχεια δε επίσης είναι γνωστή: οι
ενισχυόμενοι μένουν σταθεροί, αλλά και ο αλείπτης οδηγείται και αυτός στο
μαρτύριο.
Το συναξάρι επικεντρώνει, όπως βλέπουμε, στην ηρωική
πράξη του αγίου Θεοδότου να περισυλλέξει τα νεκρά σώματα και να τα θάψει, και
βεβαίως έπειτα στο φρικτό μαρτύριο που ακολούθησε γι᾽ αυτόν, λόγω ακριβώς της
πίστεώς του στον Χριστό. Και χαρακτηρίζουμε ηρωική την πράξη της περισυλλογής,
διότι προκαλούσε με τον τρόπο αυτό την οργή του ηγεμόνα και διακινδύνευε και τη
δική του τη ζωή. Ο όρος ῾ηρωικός᾽ όμως για έναν χριστιανό είναι καταχρηστικός.
Ο χριστιανός δεν κάνει τίποτε άλλο στη ζωή του από το να αγωνίζεται στον δρόμο
της υπακοής στο θέλημα του Θεού. Η υπακοή στον Θεό αποτελεί μονόδρομο για τον
χριστιανό, συνεπώς δεν πρόκειται για ηρωισμό, όπως κατανοείται στους αρχαίους
´Ελληνες για παράδειγμα ή σε άλλους λαούς. Ο ίδιος ο Κύριος είπε ότι «όταν
κάνουμε όλα όσα μας έχει υπαγορεύσει ο νόμος του Θεού, να λέμε ότι είμαστε
αχρείοι δούλοι, που επιτελέσαμε ό,τι οφείλαμε να επιτελέσουμε»[4].
Αυτό λοιπόν που ήταν δεδομένο για τον άγιο Θεόδοτο: να κάνει αυτό που έπρεπε ως
χριστιανός, υμνήθηκε σε αντίστοιχο επίπεδο από τους αρχαίους τραγικούς ποιητές
με την περίπτωση της Αντιγόνης. Ο μεγάλος τραγικός ποιητής Σοφοκλής[5]
έγραψε την τραγωδία του ῾Αντιγόνη᾽, ακριβώς έχοντας ως βασικό θέμα την ηρωική
πράξη της ηρωίδας του έργου, η οποία παραθεωρώντας την εντολή του βασιλιά της
Θήβας Κρέοντα, θάβει τον θεωρούμενο ως προδότη αδελφό της Πολυνείκη, γιατί την
υποκινεί η υπακοή της στους θεϊκούς νόμους – να θάβεται ο νεκρός – και η
αδελφική της αγάπη. Και ναι μεν ασφαλώς η Αντιγόνη προβάλλεται ως ιερό πρότυπο
για την ενέργειά της αυτή, έστω κι αν τελικώς αυτοκτονεί στη φυλακή που
κλείστηκε – για τα δεδομένα της προ Χριστού εποχής δεν περιμένει κανείς ίσως
κάτι περισσότερο – ο άγιος Θεόδοτος όμως κάνει, όπως είπαμε, το αυτονόητο για
έναν χριστιανό: να μείνει σταθερός στην υπακοή στο θέλημα του Θεού.
Και πράγματι. Ο άγιος Ιωσήφ επανειλημμένως τονίζει στην
ακολουθία του αγίου ότι ο Θεόδοτος σ᾽αυτό ήταν από τη νεαρή του ηλικία
προσανατολισμένος: στο θέλημα του Θεού, λόγω της μεγάλης αγάπης του προς τον
Χριστό. «Ανέθεσες τον εαυτό σου στον Θεό, Θεόδοτε, από τη νεαρή σου ηλικία»[6] (ωδή
α´). «Υπέμεινες κραυγάζοντας, μάρτυς: Τίποτε δεν θα με χωρίσει διόλου από την
αγάπη του Χριστού, ούτε θάνατος ούτε ζωή ούτε κάθε άλλη βάσανος»[7]
(στιχηρό εσπερινού). Για τον άγιο υμνογράφο δεν υπάρχει μεγαλύτερη δύναμη στον
κόσμο από την εν αγάπη θέληση του ανθρώπου που ενισχύεται όμως από τον ίδιο τον
Θεό. Είναι η θέληση που συντρίβει οποιαδήποτε αντίθεη δύναμη, ακόμη και τον
ίδιο τον διάβολο, γιατί μένει πάντοτε αδούλωτη η ψυχή. «Συντρίβει το σώμα
με τις πολλές πληγές ο διώκτης, δεν έχει τη δύναμη όμως καθόλου να χαλαρώσει
τον τόνο της ψυχής, ο οποίος αποκτά ισχύ από τη θεία στοργή του Σωτήρα Χριστού»[8] (ωδή
γ´). «Με την υπομονή σου, μάρτυς σοφέ, υπέμεινες σταθερά τις ορμές των
παρανόμων και την κάκωση των βασανιστηρίων και τις πυρακτώσεις, διότι ήσουν
περιφραγμένος από τη θεία συμμαχία»[9] (ωδή
ε´).
[1] Συναξάρι Μηναίου.
[2] «Η λέξη αλείπτης αποτελεί παράγωγο του ρήματος αλείφω (=αλείφω,
χρίω δι’ ελαίου, ετοιμάζω διά γυμνικούς άγώνας, παραθαρρύνω, γενικώς: επαλείφω, επιχρίω, απαλείφω, εξαλείφω) και
σημαίνει τουλάχιστον για την αρχαία εποχή, αυτόν που άλειφε και έχριε τους αθλητές
στα γυμναστήρια ή επιστατούσε τις τρίψεις των αθλητών, κατ’ επέκταση δε, σημαίνει τον (προ)γυμναστή και
τον παιδροτρίβη, τον προπονητή» (Βλ. Π.Χ. Δορμπαράκη, Επίτομον Λεξικόν της Αρχαίας Ελληνικής Γλώσσης, Βιβλ. Εστίας, έκδ.
3η, σελ. 48). Με την έννοια του προγυμναστή και προπονητή, σε
επίπεδο πνευματικό όμως, χρησιμοποιείται και ο όρος σε σχέση με τους μάρτυρες της
Εκκλησίας, παλαιούς και νέους. Περισσότερα για το θέμα των αλειπτών, βλ.
ημέτερο έργο, Νεομάρτυρες, εκδ.
ακολουθείν, 2021, σελ. 185 εξ.
[3] «Επήλειψας λόγοις σου ιεροίς τα ιερά προς τους αγώνας
γύναια. Και καθελόντα, μάρτυς, τον δυσμενή, ανδρείοις παλαίσμασι, αφθαρσίας
στεφάνους ανεπλέξαντο».
[4] Πρβλ. Λουκ. 17, 10 κ.α.
[5] Ο Σοφοκλής (496 π.Χ.– 406 π.Χ.), (Σοφοκλῆς ὁ Σοφίλλου ὁ ἐκ Κολωνοῦ), ήταν αρχαίος Έλληνας τραγωδός της κλασικής εποχής από την Αθήνα. Μαζί με τον Αισχύλο και τον Ευριπίδη, αποτελούν τους μόνους τραγικούς ποιητές των οποίων έχουν σωθεί
ολοκληρωμένα έργα. Σύμφωνα με αρχαίες μαρτυρίες, φαίνεται ότι συνέγραψε περίπου
123 έργα από τα οποία παραδίδονται ολοκληρωμένες μόνο επτά τραγωδίες (Αντιγόνη,
Ηλέκτρα, Τραχίνιαι, Οιδίπους τύραννος, Αίας, Φιλοκτήτης, Οιδίπους επί Κολωνώ).
[6] «Εκ νεαράς ηλικίας ανατεθείς τω Θεώ, Θεόδοτε».
[7] «Μάρτυς, υπέμεινας κραυγάζων: Της του Χριστού αγαπήσεως
όλως με ουδέν χωρίσει, ου θάνατος, ου ζωή, ουδέ πάσα άλλη βάσανος».
[8] «Συντρίβει σώμα ταις πολλαίς ο διώκτης αικίαις, ουκ
ισχύει δε όλως σου τον τόνον της ψυχής χαυνώσαι, θεία στοργή του Σωτήρος,
μάκαρ, κρατυνόμενον».
[9] «Υπομονή σου, μάρτυς σοφέ, των παρανομούντων τας ορμάς
και των βασάνων την κάκωσιν και τας πυρακτώσεις σαφώς υπήνεγκας, τη θεία
συμμαχία περιφραττόμενος».