«Ο άγιος Δημήτριος έζησε επί των βασιλέων Διοκλητιανού
και Μαξιμιανού. Καταγόταν από την πόλη της Θεσσαλονίκης, ήταν ευσεβής
χριστιανός ήδη από τους γονείς του και διδάσκαλος της πίστεως στον Χριστό. Όταν
ήλθε ο Μαξιμιανός στη Θεσσαλονίκη, συνελήφθη ο άγιος ως πολύ γνωστός για την
ευσέβειά του χριστιανός. Ο βασιλιάς υπερηφανευόταν για κάποιον άνδρα του, Λυαίο στο όνομα, ο οποίος ήταν
τεράστιος στο σώμα και με φοβερή δύναμη, και παρακινούσε όλους τους κατοίκους της χώρας να βγουν
και να τον αντιμετωπίσουν σε μάχη. Κάποιος νεαρός, Χριστιανός στην πίστη,
ονόματι Νέστωρ, προσήλθε στον άγιο Δημήτριο, που ήταν φυλακισμένος, και του
είπε: Δούλε του Θεού, θέλω να παλέψω με τον Λυαίο∙ προσευχήσου για μένα. Αυτός
δε, αφού σφράγισε με το σημείο του Σταυρού το μέτωπο του Νέστορα, του λέγει:
«Και τον Λυαίο θα νικήσεις και υπέρ του Χριστού θα μαρτυρήσεις». Πήρε θάρρος ο
Νέστωρ από τα λόγια αυτά και αντιμετώπισε τον Λυαίο, με αποτέλεσμα να τον
σκοτώσει, ταπεινώνοντας την αλαζονεία του. Για τον λόγο αυτό ο βασιλιάς
ντροπιάστηκε, κι όταν ερεύνησε και έμαθε ότι αίτιος της σφαγής του Λυαίου ήταν
ο Δημήτριος, διέταξε να πάνε πρώτα στρατιώτες στη φυλακή του και με λόγχες να του
κατατρυπήσουν την πλευρά. Μόλις έγινε αυτό, αμέσως ο άγιος άφησε την ψυχή του,
ενώ από τότε άρχισε να κάνει πολλά και παράδοξα θαύματα και ιάσεις. Έπειτα, με
τη διαταγή του βασιλιά πάλι, έκοψαν την κεφαλή του αγίου Νέστορα».
Απορία, έκπληξη, θάμβος, δοξολογία, πλησμονή θείου έρωτα!
Οι πρώτες εντυπώσεις που αποκομίζει κανείς ερχόμενος σ’ επαφή με τους ύμνους της Εκκλησίας μας για τον
μεγαλομάρτυρα, μυροβλήτη, θαυματουργό άγιο Δημήτριο. Είναι τόσος ο πνευματικός
πλούτος του αγίου, ώστε δεν άρκεσε ο υμνογράφος Θεοφάνης με τον κανόνα του, για
να υμνολογήσει την όλη βιοτή του Δημητρίου, αλλά επιστρατεύτηκε και ο άγιος Φιλόθεος, πατριάρχης
Κωνσταντινουπόλεως, ο οποίος και με δεύτερο κανόνα επικεντρώνει κυρίως την προσοχή μας
στη μυροβολία του αγίου. «Ο δεύτερος κανών, υπόθεσιν έχων εγκωμίων ομού και δεήσεως το ιερόν
αυτού μύρον», κατά το διευκρινιστικό σημείωμα του κανόνα αυτού. Μπρος
λοιπόν στη θαυμαστή προσωπικότητα του αγίου Δημητρίου, η Εκκλησία μας διά των
υμνογράφων νιώθει την ανεπάρκεια επακριβούς εξυμνήσεως των αγώνων και των τιμών
που απολαμβάνει ο άγιος εν ουρανοίς. «Ο νους και ο ανθρώπινος λόγος δεν
εξαρκούν, Μάρτυς, για να διηγηθούν τις υπερφυσικές τιμές και δόξες, τις οποίες
έχεις λάβει».
Και δικαίως. Πώς να εξυμνηθεί σωστά και με ακρίβεια,
εκείνος που συμβασιλεύει πια με τον Κύριο του παντός; «Ντυμένος το πορφυρό
ρούχο του βασιλιά, λόγω των μαρτυρικών αιμάτων του, κρατώντας στα χέρια αντί
σκήπτρου τον σταυρό, συμβασιλεύει πράγματι με τον Χριστό». Ποιο εγκώμιο μπορεί να είναι υψηλότερο και μεγαλύτερο
από αυτό; Κατά συνέπεια, οι ύμνοι τονίζουν ότι η εορτή του αγίου Δημητρίου δεν
έχει τοπικό, αλλά παγκόσμιο χαρακτήρα. Κι η παγκοσμιότητα αυτή δεν αναφέρεται στον
κόσμο μόνον τούτο, στους πιστούς δηλαδή όλου του κόσμου, αλλά και στους ίδιους
τους αγγέλους. «Στον ουρανό και στη γη
σήμερα φάνηκε ως φως αγαλλιάσεως η μνήμη Δημητρίου του Μάρτυρος. Οι άγγελοι τον
στεφανώνουν με επαίνους και οι άνθρωποι τον δοξολογούν με άσματα».
Εκεί που ο λυρισμός φθάνει στο απώγειό του είναι με τον
κανόνα του αγίου Φιλοθέου, ο οποίος τονίζει, όπως είπαμε, τη μυροβολία του
αγίου. Οι εικόνες που επιστρατεύει μας εκπλήσσουν, φανερώνοντας και το μεγαλείο
του ίδιου, νηπτικού και ασκητικού Πατέρα κατά τα άλλα, ως σπουδαίου ποιητή. Πώς
ερμηνεύει καταρχάς τη μυροβολία του μεγαλομάρτυρα; «Μακάριε Δημήτριε, ο Χριστός
σε μάζεψε σαν ώριμο σταφύλι από το θεϊκό αμπέλι. Και σε συνθλίβει στο πατητήρι
του Μαρτυρίου. Το γλεύκος, ο χυμός που έρρευσε, το έκανε θεϊκή βρύση του μύρου».
Δεν είναι μόνον όμως ο άγιος Φιλόθεος, ο οποίος δοξολογεί τον Κύριο για τη
δωρεά του μύρου του αγίου, το οποίο θεραπεύει τις ψυχές και τα σώματα των
πιστών. Είναι και άλλος υμνογράφος, ο Γερμανός, ο οποίος και αυτός προβαίνει σε
έναν παραλληλισμό σπουδαίας ποιητικής συλλήψεως, προκειμένου να εξηγήσει τη
χάρη της μυροβολίας του Δημητρίου και την ενέργεια έτσι των θαυμάτων του: «Αφού λογχεύτηκες στην σεβάσμια
και αγνή πλευρά σου, πανσεβάσμιε Δημήτριε, μιμούμενος τον Κύριο που και Αυτός κρεμάστηκε στον
Σταυρό και λογχεύτηκε στην πλευρά για τη σωτηρία όλου του κόσμου, έλαβες την
ενέργεια των θαυμάτων, παρέχοντας τις ιάσεις αφθόνως».
Ποια η αιτία όμως της καταπλήσσουσας προσωπικότητας του
αγίου Δημητρίου και των θαυμαστών δωρεών που του έδωσε ο Κύριος; Τίποτε
περισσότερο από την υπακοή του στο θέλημα του Θεού. Η προτεραιότητα του αγίου
Δημητρίου σε όλη τη διάρκεια της ζωής του και κατά το μαρτύριό του ήταν να
ευαρεστεί τον Κύριο, φανερώνοντας έτσι ότι υπεράνω όλων λειτουργούσε γι’ αυτόν η αγάπη Εκείνου, έστω και με θυσία της ζωής του. Θέλοντας
να ευαρεστείς τον Βασιλέα των αιώνων Χριστό, απομακρύνθηκες από κάθε θέλημα του
άνομου βασιλιά, ένδοξε, και δεν θυσίασες στα είδωλα. Γι’ αυτό προσέφερες τον εαυτό σου ως θύμα στον Υιό και Λόγο
του Θεού, που θυσιάστηκε για εμάς, με την άθλησή σου την ακλόνητη». Κι όπως είπαμε: εκείνο που
κινούσε τον άγιο Δημήτριο στο να επιλέγει πάντοτε το θέλημα του Θεού, ήταν η
σφοδρή σαν φωτιά αγάπη του στον Κύριο: «τω θείω πόθω τον νουν
πυρπολούμενος». «Πυρ πόθου θεϊκού εν καρδία δεξάμενος».
Είναι τόσο καίριας σημασίας τούτο, ώστε ο υμνογράφος
άγιος Φιλόθεος, προκειμένου να αποδώσει αυτήν την αγάπη του Δημητρίου,
δανείζεται εικόνες και σχήματα από το περίφημο βιβλίο της Παλαιάς Διαθήκης, το «Άσμα Ασμάτων».
Όπως δηλαδή εκεί, η νύμφη ψυχή, πυρπολουμένη από αγάπη προς τον Νυμφίο Χριστό,
Τον κυνηγά και εκφράζει με ερωτικούς στεναγμούς την αγάπη της, όπως και το
αντίστροφο, κατά τον ίδιο τρόπο και εδώ με τον άγιο: διαμείβεται διάλογος αυτού
με τον Χριστό, που φανερώνει τον βαθύ έρωτα του αγίου προς Εκείνον, όπως και
Εκείνου προς τον άγιο: «Πού μένεις, νυμφίε μου; Πού έφτιαξες τη σκηνή σου; Φώναζε στον Χριστό ο
στεφανωμένος μάρτυρας». «Σήκω, έλα κοντά μου, λέει ο νυμφίος Χριστός, στην ψυχή
του Δημητρίου. Ας μπούμε στο σπίτι του μύρου, και ας μεταλάβουμε την οσμή του
μύρου μου». «Εγώ λέει ο αγαπώμενος, εγώ, Νυμφίε, τρέχω πίσω σου. Διότι η οσμή
των μύρων σου είναι μεγαλύτερη από όλα τα μύρα. Κι αυτή η οσμή σου έκανε το
αίμα μου μύρο».
Ένα πια απομένει: να παρακαλέσουμε τον άγιο μεγαλομάρτυρα
να μας επισκεφθεί με συμπάθεια. Και να μας βοηθήσει, πρεσβεύοντας στον Κύριο,
ώστε να σωθούμε από όλα τα δεινά που περνάμε ως άνθρωποι και έθνος, από τις
απειλές των συγχρόνων τυράννων, όπως και από κάθε απειλή αιρετικών. «Έλα, μάρτυς
του Χριστού, σε μας, που έχουμε ανάγκη από τη συμπαθή επίσκεψή σου. Και σώσε
μας, που πληγωνόμαστε από τις απειλές των τυράννων και από τη φοβερή μανία της
αιρέσεως.
