«Η αγία Αναστασία έζησε όταν βασιλείς ήταν οι διώκτες
της χριστιανικής πίστης Δέκιος και Ουαλλεριανός και ηγεμόνας ο Πρόβος. Ήταν Ρωμαία στην
καταγωγή, νέα στην ηλικία και ζούσε σε κάποιο Μοναστήρι. Την συνέλαβαν για την
πίστη της κι επειδή ομολόγησε την πίστη αυτή με παρρησία, την κτύπησαν στο
πρόσωπο. Στη συνέχεια, την άπλωσαν πάνω σε πυρακτωμένους άνθρακες και τη μαστίγωσαν
με ράβδους. Την κρέμασαν έπειτα πάνω σε ξύλο, την πίεσαν σε μέγκενη και την
τρύπησαν με σιδερένιες ακίδες. Κρεμασμένη την χαράκωσαν σε όλο το σώμα, της έκοψαν τους μαστούς και
της εκρίζωσαν τα νύχια. Της ακρωτηρίασαν τα χέρια και τα πόδια, της αφαίρεσαν τη
γλώσσα και της εκρίζωσαν τα δόντια. Στο τέλος, της έκοψαν και το κεφάλι».
Προξενεί κατάπληξη το μαρτύριο της αγίας Αναστασίας. Δεν
υπέστη απλώς κάποια βασανιστήρια χάριν της πίστεώς της στον Χριστό, αλλά το
κάθε μέλος του σώματός της δέχτηκε πολλαπλά τραύματα, μέχρι σημείου σχεδόν
εξαφανισμού της. Η περιγραφή του μαρτυρίου της φέρνει στη μνήμη το τροπάριο από
τη Μ. Παρασκευή για τον ίδιο τον Κύριο: «έκαστον μέλος της αγίας σου σαρκός
ατιμίαν δι’ ημάς υπέμεινε». Γι’ αυτό και ο υμνογράφος άγιος Ιωσήφ, ο οποίος ζητεί φωτισμό
από την αγία, προκειμένου να δοξολογήσει σωστά την αγιότητά της, καλύπτει ένα
μεγάλο μέρος του κανόνα της με την συγκεκριμένη αναφορά στο κάθε
είδος από τα μαρτύριά της. Θυμίζει η περίπτωση της αγίας οσιομάρτυρος τα
βασανιστήρια άλλων μεγαλομαρτύρων, όπως της αγίας Ευφημίας, για τα οποία
εξέφρασε τον θαυμασμό του και ο όσιος Παΐσιος, στην εμφάνισή της στο κελί του
το 1987. Ο άγιος υμνογράφος βεβαίως προσπαθεί να δώσει εξήγηση του πώς μπόρεσε
η αγία να αντέξει τόσα βάσανα. Έφτασε, λέει, στο δοξασμένο ύψος του μαρτυρίου,
με τη νόμιμη άθλησή της, αφού προηγουμένως είχε υπερβεί τα πάθη της σαρκός με
την εγκράτειά της. Κι αυτή η υπέρβαση δεν ήταν θέμα μίας στιγμής ή ολίγου
χρόνου, αλλά ολόκληρης της ζωής της, αφού από βρέφος αφιερώθηκε στον Θεό. «Εκ
βρέφους τω Θεώ ανετέθης, οσία, νεκρώσασα σαρκός εγκρατεία τα πάθη». Με άλλα
λόγια, η αγία Αναστασία με την αγιασμένη βιοτή της προ του μαρτυρίου, ήταν
έτοιμη και για τους αγώνες του ίδιου του μαρτυρίου, γεγονός που σημαίνει ότι
δεν μπορεί κανείς απροϋπόθετα να γίνει μάρτυρας.
Με τα βασανιστήρια της αγίας το σώμα της στρεβλώθηκε, σε
σημείο, είπαμε, τελικώς αφανισμού της. Πάνω σ’ αυτό όμως ο εκκλησιαστικός
ποιητής προβαίνει σε δύο παρατηρήσεις: Πρώτον, η
στρέβλωση του σώματος της αγίας, χάριν του Χριστού, φανέρωνε την ψυχική της
σταθερότητα, το όρθιο της προαίρεσής της. Όσο την κτυπούσαν και την
«πετσόκοβαν», τόσο το φρόνημά της δυνάμωνε και παρέμενε όρθιο. «Στρεβλούμενον
το σώμα αικισμοίς, εδήλου το όρθιον σης προαιρέσεως προς Θεόν, Αναστασία
πανεύφημε». Η αγία δηλαδή επιβεβαίωνε έμπρακτα αυτό που είχε πει ο Κύριος:
«μη φοβηθήτε από των αποκτεννόντων το σώμα, την δε ψυχήν μη δυναμένων τι
ποιήσαι». Η ψυχή είναι αυτό που μετράει στις δύσκολες στιγμές του βίου, κι
αυτό έδειξε η αγία. Δεύτερον, μέσα
σε όλα αυτά τα βάσανα, που θα έπρεπε η νεαρή κόρη να έχει αλλοιωμένα και τα
χαρακτηριστικά του προσώπου της από τον πόνο και την οδύνη, εκείνη φαινόταν
ακόμη περισσότερο ωραία στη μορφή: «Το κάλλος της καρδιάς σου, η εσωτερική
ομορφιά σου, ένδοξε, μεταδόθηκε και στην ορατή, εξωτερική, μορφή σου, και σε
έκανε να φαίνεσαι ωραιότατη σ’ αυτούς που σε έβλεπαν». Η αγία φανέρωνε, έστω
και στα βάσανα, την υπάρχουσα σ’ αυτήν χάρη του Θεού, η οποία πράγματι κάνει
τον άνθρωπο και εξωτερικά να λάμπει και να ομορφαίνει. «Καρδίας
ευφραινομένης, πρόσωπον θάλλει» υπενθυμίζει ο λόγος του Θεού. Ο άγιος
υμνογράφος με τον ύμνο του αυτό τονίζει ακριβώς τον χαρισματικό χαρακτήρα του
μαρτυρίου της αγίας Αναστασίας. Ό,τι υπέστη, το υπέστη με τη δύναμη του Θεού.
Αλλά για να λειτουργήσει αυτή η δύναμη, έπρεπε να συναντήσει την καλή προαίρεση
της αγίας, για την ύπαρξη της οποίας εργάστηκε η ίδια ασκητικώς εκ νεότητός
της.