«Όστις θέλει οπίσω μου ακολουθείν, απαρνησάσθω εαυτόν
και αράτω τον σταυρόν αυτού και ακολουθείτω μοι» (Μάρκ. 8, 34)
Ο Σταυρός του Κυρίου προβάλλεται από την Εκκλησία μας στο μέσον της
Σαρακοστής ως όραμα και τελική αναφορά, αλλά και ως αναψυχή και ανάπαυλα,
προκειμένου ο χριστιανός να μπορέσει να ακολουθήσει τον Κύριο. Ακολουθώ τον
Χριστό δηλαδή σημαίνει σταυρώνομαι μαζί Του, που θα πει αποκτώ τις
προϋποθέσεις ανάστασης με την Ανάστασή Του. Το Ευαγγελικό ανάγνωσμα
της ημέρας στοιχεί ακριβώς πάνω στο σκεπτικό αυτό, καθώς ακούμε τα λόγια του
ίδιου του Κυρίου: «Όστις θέλει οπίσω μου ακολουθείν, απαρνησάσθω
εαυτόν και αράτω τον σταυρόν αυτού και ακολουθείτω μοι».
1. Ο Κύριος μέσα
στο πλαίσιο της άπειρης αγάπης Του προς τον άνθρωπο, αγάπης που Τον οδήγησε πάνω στον Σταυρό, μας καλεί να Τον ακολουθήσουμε,
γιατί Αυτός είναι ο Σωτήρας μας. Προς τούτο έρχεται και όχι μόνο μας
ανοίγει τα μάτια για να δούμε τον ορθό προσανατολισμό μας, αλλά μας εντάσσει
μέσα στον εαυτό Του, ώστε με τη δική Του δύναμη να βρούμε τον βηματισμό μας. Αν
δεν συνέβαινε αυτό, αν ο Κύριος ερχόταν απλώς για να μας πει μόνοι μας να Τον
ακολουθήσουμε, δεν θα διέφερε από τους άλλους τυράννους της ανθρωπότητας, και
μάλιστα ακόμη περισσότερο: όντως θα «έπαιζε» μαζί μας, «διασκεδάζοντας» με τις
αδυναμίες μας και την επίγνωση από εμάς αυτών των αδυναμιών.
2. Η κλήση λοιπόν του Χριστού να Τον ακολουθήσουμε
γίνεται, αφού έχει δώσει όλες τις δυνατότητες για κάτι τέτοιο. Κι είναι
σημαντική η επισήμανση ότι η κλήση αυτή γίνεται σε χρόνο διαρκείας: «ακολουθείτω
μοι». Να ακολουθούμε τον Χριστό, πάντοτε και χωρίς διακοπές. Μία
διακεκομμένη ακολουθία του Χριστού – μία μαζί Του και μία όχι – συνιστά τη
διψυχία που λέει ο άγιος Ιάκωβος, κύριο γνώρισμα της οποίας είναι η
ακαταστασία. Ο ίδιος ο Κύριος μάλιστα σε άλλο σημείο απεκάλυψε ότι κάθε μη
ακολουθία Του δεν είναι στάση, που μπορεί να φέρει την επανεκκίνηση από το ίδιο
σημείο, αλλά οπισθοδρόμηση και εναντίωσή Του. «Ο μη ων μετ’ εμού κατ’ εμού εστι, και ο μη συνάγων μετ’ εμού σκορπίζει».
3. Ακριβώς λοιπόν πάνω σ’ αυτήν την αδιάκοπη ακολουθία του Χριστού, για να
μην υπάρχουν οι αποκλίσεις που ακυρώνουν τη σωτηρία του ανθρώπου, έρχονται οι
προϋποθέσεις που θέτει ο Ίδιος.
(1) Και πρώτη προϋπόθεση είναι η ελευθερία του
ανθρώπου. «Όστις θέλει οπίσω μου ακολουθείν». Όσο κι αν είναι
εντελώς απαραίτητη η ακολουθία του Κυρίου – πιο απαραίτητη κι από τον ίδιο τον
αέρα που αναπνέουμε – όμως ο Θεός δεν μας εκβιάζει. Μας δίνει την ώθηση,
παρακολουθεί την πορεία μας, αλλά δεν μας υποκαθιστά. Τον τελευταίο λόγο για τη
σωτηρία του δηλαδή τον έχει ο ίδιος ο άνθρωπος. Κι ο λόγος είναι γνωστός: ο
Θεός μάς δημιούργησε ελεύθερους. Η χριστιανική πίστη αναπτύσσεται μέσα στον
αέρα της ελευθερίας.
(2) Δεύτερη προϋπόθεση είναι η απάρνηση του εαυτού. «Απαρνησάσθω
εαυτόν». Πρόκειται περί του εγωιστικού εαυτού, εκείνου που «τραβάει» τον
άνθρωπο πάντοτε προς τα κάτω, στα πάθη της φιληδονίας, της φιλαργυρίας, της
φιλοδοξίας. Διότι ναι μεν μας δόθηκε η ελευθερία από τον Κύριο, αφότου μάλιστα
ενωθήκαμε με Αυτόν διά του αγίου βαπτίσματος, αλλά το τρεπτό της θελήσεώς μας
εξακολουθεί και υφίσταται, συνεπώς εναπόκειται σε εμάς αν θα επιβεβαιώνουμε τη
ζωή μας ως ακόλουθοι του Χριστού ή ως ακόλουθοι των παθών μας. Εδώ κατανοούμε
την άσκηση βίας στον εαυτό μας, που λέει ο Κύριος: «Η βασιλεία του Θεού
βιάζεται και βιασταί αρπάζουσιν αυτήν». Οπότε η ακολουθία του
Χριστού απαιτεί συνεχή κίνηση: μία αδιάκοπη και στο έπακρο
ενεργητικότητά του. Η νήψη, ως εγρήγορση, λοιπόν είναι το κύριο χαρακτηριστικό
του πιστού.
(3) Και η τρίτη προϋπόθεση: «Και αράτω τον σταυρόν
αυτού». Πρόκειται για τη συσταύρωσή μας με Εκείνον, όπως το διατυπώνει ο
απόστολος Παύλος: «Χριστώ συνεσταύρωμαι. Ζω δε ουκέτι εγώ, ζη δε εν εμοί Χριστός».
Καταλαβαίνουμε ότι δεν υπάρχει περίπτωση να παρακάμψουμε
τον σταυρό, ακολουθώντας τον Κύριο, αφού ο Σταυρός υπήρξε το κύριο γνώρισμα της
ζωής Του, απαρχής μέχρι τέλους. Τι σημαίνει όμως άρση του σταυρού; Σημαίνει ζωή
κατά το πρότυπο του Κυρίου: απόλυτης υπακοής στον Θεό, θυσιαστικής αγάπης στον
συνάνθρωπο, ταπείνωσης ως προς τον εαυτό. Με άλλα λόγια, κάνω κέντρο της ζωής
μου το θέλημα του Θεού, άρα αγαπώ Εκείνον και την εικόνα Του τον άνθρωπο, κι
αυτό με τη βεβαιότητα ότι απλώς πορεύομαι στη φυσιολογία της ζωής μου: «Όταν
ποιήσητε πάντα τα διατεταγμένα υμίν, λέγετε ότι αχρείοι δούλοι εσμέν, ότι ο
οφείλομεν ποιήσαι, πεποιήκαμεν».
Η χριστιανική πίστη μάς καλεί σε μία συνεχή υπέρβαση του εαυτού μας. Όποιος
είπε ότι ο χριστιανισμός είναι εύκολη υπόθεση, μάλλον είναι άγευστος της ζωής
του. Το παρήγορο όμως είναι ότι κι αν κάπου αποκλίνουμε, αν στην καθημερινή ζωή
μας βλέπουμε την αδυναμία μας, όμως δεν απελπιζόμαστε. Η κάθε πτώση μας, αν μας
οδηγεί σε ταπείνωση, λειτουργεί ανυψωτικά, γιατί και εκεί έρχεται ο Κύριος, ο
Οποίος μας προσφέρει πολλαπλασίως τη χάρη Του. Το θέμα είναι μήπως ακολουθούμε
δαιμονική οδό: να αμαρτάνουμε και να καυχόμαστε γι’ αυτό.