«Ο άγιος Ματθαίος, καθισμένος στο τελώνιο, ως
φοροεισπράκτορας που ήταν, άκουσε τον Κύριο να του λέει: Ακολούθει μοι. Την
ίδια ώρα σηκώθηκε και Τον ακολούθησε. Του έκανε μεγάλη φιλοξενία στο σπίτι του,
όπως λέει το ευαγγέλιο, και συναριθμήθηκε στους αποστόλους. Αυτός, αφού δέχτηκε
τη δύναμη του αγίου Πνεύματος και έμαθε τα θεία, συνέγραψε το κατ’ αυτόν ευαγγέλιο και το έστειλε στους Ιουδαίους. Δίδαξε
τους Πάρθους και τους Μήδους, ίδρυσε Εκκλησία, κι αφού έκανε πολλά θαύματα,
ύστερα τελειώθηκε διά πυρός από τους απίστους».
Ο άγιος Θεοφάνης, ο υμνογράφος της ακολουθίας του αγίου
αποστόλου και ευαγγελιστή Ματθαίου, σε δύο κυρίως σημεία επικεντρώνει την
προσοχή μας μέσα από τους ύμνους του γι’ αυτόν: πρώτον, στο γεγονός της κλήσεώς του από τον Κύριο,
ώστε από τελώνης να γίνει απόστολος, δεύτερον, στη συγγραφή του ευαγγελίου του.
Προκειμένου να κατανοήσει κανείς τη σημασία της μεταστροφής αυτής, θα πρέπει να
γνωρίζει ότι ο όρος «τελώνης» την εποχή εκείνη ήταν ταυτόσημος με τον όρο
«αμαρτωλός». Κι αυτό διότι οι τελώνες ήταν εκείνοι, που νοικιάζοντας τους
φόρους που είχαν επιβάλει στους Ιουδαίους οι κυρίαρχοι Ρωμαίοι, τους απαιτούσαν
έπειτα πολλαπλασίως. Θεωρούνταν λοιπόν ως εκείνοι που «ρουφούσαν» κυριολεκτικά
το αίμα του λαού, λόγω της μεγάλης αδικίας τους. Επ’ αυτού μάλιστα έχει
καταγραφεί και το εξής περιστατικό, που φανερώνει πολύ άμεσα την αμαρτωλότητα
των τελωνών: κάποιος τελώνης που πήγε να εισπράξει τους φόρους από έναν πτωχό
Ιουδαίο, διεπίστωσε ότι αυτός είχε πεθάνει προ ολίγων ημερών. Τι έκανε λοιπόν;
Προκειμένου να εκβιάσει την πληρωμή από τους συγγενείς του αποθανόντος, ξέθαψε
το πτώμα και άρχισε να το μαστιγώνει. Ώστε τελώνης και αμαρτωλός ήταν όροι
ταυτόσημοι.
Ο υμνογράφος λοιπόν επικεντρώνει στη μεταστροφή του
Ματθαίου («Μόλις Σε ακολούθησε, παντουργέ Κύριε, ο πανάριστος
θεηγόρος Ματθαίος, άλλαξε κι έγινε ευαγγελιστής από τελώνης με την
παντοκρατορική δύναμή Σου»), εξηγώντας μας όμως ότι αυτό έγινε αφενός διότι
ο ίδιος ο Χριστός έδωσε αυτήν τη δύναμη, αφετέρου διότι ο Κύριος ως
καρδιογνώστης είδε την ένθεη γνώμη του, παρόλη την αμαρτωλή δραστηριότητά του,
και έτσι τον λύτρωσε από τον κόσμο της αδικίας – ό,τι συνέβη και με τον
απόστολο Παύλο, για παράδειγμα. Κι αυτό σημαίνει ότι ο Κύριος προγνωρίζοντας
την καλή προαίρεση του ανθρώπου, καλεί τον άνθρωπο να Τον ακολουθήσει, οπότε
στη συνέχεια τον ενισχύει ποικιλοτρόπως. «Αυτός που γνωρίζει τις καρδιές των
ανθρώπων, όταν είδε με τη θεία πρόγνωσή Του την ένθεη γνώση σου, απόστολε, σε
λύτρωσε από τον κόσμο της αδικίας». Απόδειξη της πράγματι καλής διάθεσης
του τελώνη Ματθαίου ήταν η άμεση αντίδρασή του: τα άφησε όλα, κάθε γήινη
φροντίδα, και ακολούθησε με προθυμία τον Χριστό, για τον Οποίο έδωσε στο τέλος
και την ίδια τη ζωή του. «Ακολούθησες με προθυμία τον Χριστό που σε καλούσε στην
ουράνια μαθητεία, αφήνοντας κατά μέρος αμέσως κάθε ενασχόληση γήινης
φροντίδας». Επιφανειακά, φαινόταν ένας αμαρτωλός που αδικούσε τον
κόσμο. Εσωτερικά, ήταν έτοιμος να δεχτεί την κλήση του Θεού. Πόσο λανθασμένα
κρίνουμε εμείς οι άνθρωποι και πόσο δίκαιη είναι η κρίση του Θεού! Γι’ αυτό και ο Κύριος μάς καλεί «μη κρίνετε κατ’ όψιν, αλλά την δικαίαν κρίσιν κρίνατε».
Ο άγιος Ματθαίος όμως έγινε και ευαγγελιστής: «ευαγγελιστής
από τελώνου γενόμενος». Είναι το δεύτερο σημείο που προβάλλει ο υμνογράφος,
χρησιμοποιώντας μάλιστα και ωραιότατες εικόνες. Μας υπενθυμίζει ότι ήταν ο
πρώτος που έγραψε ευαγγέλιο: στα εβραϊκά πρώτα και έπειτα με δική του μεταγραφή
στα ελληνικά. «Ο
πρώτος του Χριστού ευαγγέλιον γράψας». Με αποτέλεσμα, να φωτίσει όλη την υφήλιο: «πάσαν δαδουχών την υφήλιον
κτίσιν», και να καταφωτίσει τους λαούς με τις λάμψεις του ευαγγελίου του: «και
κατεφώτισας λαούς ευαγγελίου ταις επιλάμψεσι». Ο φωτισμός αυτός του κόσμου
μέσω του ευαγγελίου του Ματθαίου είναι, κατά τον υμνογράφο και κατά την πίστη
γενικώς της Εκκλησίας, ο φωτισμός της χάρης του αγίου Πνεύματος. Ο Ματθαίος
έσκυψε μέσα στα βάθη του Πνεύματος και κατενόησε τον ακένωτο πλούτο Του.
Άντλησε λοιπόν τη χάρη αυτή και τη μοίρασε σε όλους του ανθρώπους. «Εις τα
βάθη του Πνεύματος διακύψας, απόστολε, πλούτον τον ακένωτον κατενόησας∙ και εξ
αυτού αρυσάμενος την χάριν την άφθονον, ημίν ευαγγελικώς πάσι ταύτην
διένειμας».
Δεν υπάρχει περίπτωση να μελετήσει κανείς το ευαγγέλιο
του αγίου Ματθαίου και να μην αιχμαλωτιστεί από τα θεόπλοκα δίχτυα του. Αρκεί
να το μελετήσει με καλή διάθεση και με πίστη. Θα διαπιστώσει ότι το Πνεύμα του
Θεού που τον φώτισε, θα φωτίσει και εκείνον. Συνεπώς θα οδηγηθεί στην επίγνωση
του ίδιου του Θεού, του μεγαλύτερου θησαυρού στον κόσμο τούτο. Όπως το λέει και
ο υμνογράφος: «Οι πιστοί αιχμαλωτίζονται από τα θεόπλοκα δίχτυα του μαθητή
Ματθαίου, και καθοδηγούνται πάντοτε προς τη δική Σου επίγνωση, ευεργέτα Κύριε».
Κι ακόμη: είναι το ευαγγέλιο του Ματθαίου που τονίζει κατεξοχήν και την ημέρα
της Κρίσεως, της Δευτέρας Παρουσίας του Κυρίου – μία καταγραφή που όταν
λαμβάνεται υπόψη σοβαρά, κάνει τον άνθρωπο να ξυπνάει από τη ραθυμία και να
πορεύεται κατά το θέλημα του Θεού. Διότι με όριο την Κρίση του Θεού επιλέγει να
σκέπτεται και να πράττει εκείνα που θα αντέξουν την ώρα αυτή, ό,τι δηλαδή
αποτελεί πλουτισμό της ψυχής. «Ξύπνησες τις ψυχές των ραθύμων… καθώς έγινες πρώτος
ευαγγελιστής στον κόσμο, γιατί τόνισες την ημέρα της Κρίσεως».