«Η εν τω Ναώ είσοδος της Θεομήτορος έφερε εορτή για τους
ευσεβείς θαυμαστή και παγκόσμια, έχοντας αφορμή το παρακάτω
γεγονός. Η πανσέβαστη Άννα, καθώς περνούσε τη ζωή της χωρίς παιδιά,
παρακαλούσε, μαζί με τον σώφρονα Ιωακείμ, με νηστείες και δεήσεις, τον Κύριο
της φύσεως, να τους λυπηθεί και τους χαρίσει ένα παιδί, υποσχόμενη, αν ικανοποιηθεί το αίτημά
της, το παιδί που θα γεννούσε να το αναθέσει αμέσως σ’ Εκείνον. Πράγματι, αφού γέννησε αυτήν που έφερε τη
σωτηρία του κόσμου, τη συμφιλίωση του Θεού προς τους ανθρώπους και την αιτία της ανάπλασης και της
ανάστασης και της θέωσης του πεσμένου στην αμαρτία Αδάμ, δηλαδή την Παναγία
Θεοτόκο Μαρία, αυτήν λοιπόν, κατά τον τρίτο χρόνο μετά την παράδοξη γέννησή
της, σύμφωνα με την υπόσχεση που είχαν δώσει στον Θεό, την οδηγούν στο Ιερό και
την παραδίδουν στους ιερείς. Οι ιερείς την παρέλαβαν και σαν να υπηρετούσαν τη
βούληση του Θεού – Εκείνου που επρόκειτο μετά από λίγο να γεννηθεί από
αυτήν, με σκοπό τη διόρθωση και τη σωτηρία του παντός – την βάζουν στο ενδότατο
του ναού, για να ζει εκεί η ίδια μόνη για δώδεκα ολόκληρα χρόνια, εκεί δηλαδή
που έχει νομοθετηθεί να εισέρχεται μία φορά τον χρόνο ο αρχιερέας. Η Μαρία
ζώντας σ’ αυτό το άδυτο διά παντός και τρεφόμενη παράδοξα με τροφή ουράνια από άγγελο, έμεινε στο ιερό
αυτό μέχρι τον θείο Ευαγγελισμό της και μέχρι να ακουστούν τα θεϊκά μηνύματα
που δίδασκαν ότι ο Θεός ευδόκησε να σαρκωθεί από φιλανθρωπία και να σώσει τον
κόσμο που χανόταν από την αμαρτία. Εδώ λοιπόν κατοικούσε και ζούσε, οπότε
αξιώθηκε να της εμφανιστεί ο Θεός και να δέχεται αδιάλειπτα τροφή ουράνια, μέσω
αγγέλου που υπηρετούσε αυτήν την αποστολή, όπως είπαμε, εις δόξαν Θεού, ω η
δόξα εις τους αιώνας. Αμήν».
Πολλοί είναι οι υμνογράφοι της Θεομητορικής αυτής εορτής, της οποίας το γεγονός δεν καταγράφεται καθόλου στην Καινή Διαθήκη. Το περιστατικό της εν τω Ναώ εισόδου
της υπάρχει στα Απόκρυφα λεγόμενα ευαγγέλια, όπως συμβαίνει και με άλλες εορτές
της Παναγίας, σε κείμενα δηλαδή που η Εκκλησία μας δεν τα θεώρησε έγκυρα, λόγω
ενυπαρχουσών σ’ αυτά αιρέσεων ή και μυθοπλασιών. Μέσα σ’ αυτά όμως υπάρχουν και
αληθινά γεγονότα, που η Εκκλησία μας δεν διστάζει να τα ανασύρει και να τα
εορτάσει, διαβλέποντας όχι μόνον την αλήθεια τους, αλλά και την ωφελιμότητά
τους. Κι είναι τούτο ένα στοιχείο που φανερώνει την απόλυτη αυτοσυνειδησία της
Εκκλησίας, ως «στύλου και εδραιώματος της αληθείας», αυτοσυνειδησίας
τέτοιας που της δίνει το δικαίωμα και την άνεση να επιλέγει ό,τι θεωρεί αληθινό
και καλό, έστω κι αν τούτο προέρχεται από μη θεωρούμενα κανονικά κείμενα.
Ένα πρώτο στοιχείο που τονίζουν οι υμνογράφοι της εορτής
είναι ότι τα ίδια τα Εισόδια της Θεοτόκου, όπως και τα γεγονότα πριν από αυτά,
σαν την Γέννησή της, αλλά και τελικώς κάθε τι που σχετίζεται με την Παναγία,
έχουν τον χαρακτήρα του παράδοξου και του ανερμήνευτου για τα ανθρώπινα
δεδομένα. «Πέρα από κάθε ανθρώπινη σκέψη είναι τα θαύματά σου, Πανάχραντε!
Παράδοξη είναι η γέννησή σου. Παράδοξος ο τρόπος που μεγάλωσες. Παράξενα και
παράδοξα όλα τά δικά σου, Θεονύμφευτε, και ανερμήνευτα για τους ανθρώπους».
Αιτία γι’ αυτό είναι το γεγονός ότι η Παναγία υπήρξε η κατεξοχήν Κεχαριτωμένη
από τον Θεό, το δοχείο του αγίου Πνεύματος, λοιπόν σε όλες τις εκφάνσεις της
ζωής της βρισκόταν υπό την άμεση επίβλεψη του Θεού. Δεν είναι τυχαίο ότι Αυτήν
ήδη προκατήγγειλε ο λόγος του Θεού, σύμφωνα με το λεγόμενο Πρωτευαγγέλιο (:την
πρώτη υπόσχεση του Θεού περί του ερχομού Του στον κόσμο μέσω μιας γυναίκας,
μετά την πτώση των πρωτοπλάστων στην αμαρτία), Αυτήν διαρκώς προφήτευαν οι
προφήτες της Παλαιάς Διαθήκης, επαναβεβαιώνοντας το Πρωτευαγγέλιο, Αυτήν
δόξαζαν οι άγιοι Απόστολοι, Αυτήν είχαν ως καύχημά τους όλοι οι μάρτυρες του
Χριστού, Αυτήν επικαλούμαστε και εμείς ως πρέσβειρα της σωτηρίας μας. «…την προεκλεχθείσαν εκ πασών των γενεών εις
κατοικητήριον του παντάνακτος Χριστού και Θεού των όλων». «Συ των Προφητών το
κήρυγμα, Αποστόλων δόξα και Μαρτύρων καύχημα, και πάντων των γηγενών η
ανακαίνισις, Παρθένε Μήτηρ Θεού».
Η όλη ακολουθία της εορτής είναι φυσικό να προβάλλει την
αγιότητα της Παναγίας – αγιότητα παραπάνω από τα Χερουβείμ και τα Σεραφείμ,
αφού ήταν «εκλελεγμένη…υπέρ άπασαν την κτίσιν, την ορατήν και την νοουμένην» – αλλά επικεντρώνει ιδιαιτέρως στο ίδιο το γεγονός της
εις τον Ναόν Εισόδου της. Η γενική εκτίμηση είναι ότι η Παναγία εισέρχεται
τριετής στα Άγια των Αγίων, ενώ ήδη είναι η ίδια Αγία των Αγίων. «Αγία των
Αγίων υπάρχουσα, σεμνή, εν Ναώ ηγάπησας αγίω κατοικείν». Είναι μάλιστα
σπουδαίας έμπνευσης οι στίχοι του υμνογράφου, που διακηρύσσουν την ωριμότητα
της μικρής Παναγίας: «Η τριετής κατά το σώμα και πολυετής κατά το πνεύμα»∙ «νήπιο κατά το σώμα
και τέλεια κατά την ψυχή». Και δεν πρέπει να μας παραξενεύει τούτο: «όπου γαρ
βούλεται Θεός νικάται φύσεως τάξις» (όπου θέλει ο Θεός νικιέται η φυσική τάξη). Φαντάζει
παράλογο εκείνη που είχε επιλεγεί για το σημαντικότερο έργο στην ανθρωπότητα:
να γίνει μητέρα του Θεού ως ανθρώπου, να μην έχει τη χάρη της ωριμότητας ήδη
από νηπιακή ηλικία. Μόνον ένας που προσεγγίζει τα της πίστεως με κριτήριο την
ξερή λογική του, θα μπορούσε να ισχυριστεί κάτι τέτοιο. Αλλά
μία τέτοια προσέγγιση απέχει ένα βήμα από την αίρεση, μάλλον συνιστά ήδη
αίρεση: η στάση μας απέναντι στην Παναγία φανερώνει τη στάση μας και έναντι του
Χριστού. Το δόγμα, για παράδειγμα, ότι η Παναγία μας είναι «Θεοτόκος», αποτελεί
συνέπεια της πίστεως περί του Ιησού Χριστού, ως Θεού και ανθρώπου. Και το
αντίστροφο.
Με την εν τω Ναώ είσοδο της Παναγίας, σκοπός της οποίας
είναι η προετοιμασία της για να γίνει Μητέρα του Θεού («ετοιμάζου γενέσθαι
του Ιησού οικητήριον»), κατανοεί κανείς κι αυτό που επισημαίνουν οι υμνογράφοι ως
συνέπεια: την κατάργηση της σκιάς του Μωσαϊκού Νόμου, διότι έρχεται διά της
Παναγίας η αλήθεια, ο ενανθρωπήσας Θεός. «Ο του γράμματος παρέδραμε, εξέλιπε
νόμος καθάπερ σκιά». Είναι πολύ ωραίο το τροπάριο που λέει ότι η θυγατέρα του
Θεού, όπως την χαρακτηρίζει ο Δαυίδ, γίνεται, με το θέλημα Εκείνου, μητέρα Του. «Ο προπάτορας
Δαυίδ σε ύμνησε από παλιά, Παρθένε θεόνυμφε, καλώντας σε θυγατέρα του βασιλιά
Χριστού. Αυτόν και Τον γέννησες και Τον θήλασες μητρικά ως βρέφος». Κι είναι εξίσου πανέμορφος ο στίχος του συναξαρίου, που
διαπιστώνει τη διακονία σ’ αυτό του αρχαγγέλου Γαβριήλ: αυτός που την έτρεφε στον
Ναό, ο ίδιος σε λίγο θα την χαιρετίσει, μεταφέροντάς της το ευαγγέλιο: θα γίνει
μητέρα Θεού. «Ένδον τρέφει σε Γαβριήλ ναού, Κόρη, ήξει δε μικρόν και το
Χαίρε σοι λέξων».
Η διατροφή της από τον αρχάγγελο Γαβριήλ, μέσα στα Άγια
των Αγίων, δεν είναι, κατά τον υμνογράφο, χωρίς συμβολισμό. Παραπέμπει σε
Εκείνον που θα φέρει σε λίγα χρόνια στον κόσμο και που είναι ο αληθινός άρτος «ο
εκ του ουρανού καταβάς». «Επουρανίω τραφείσα, Παρθένε, άρτω πιστώς, εν τω Ναώ
Κυρίου, απεκύησας κόσμω ζωής άρτον τον Λόγον». Και βεβαίως δεν είναι χωρίς
συμβολισμό και το γεγονός αυτό, αλλά και όλη η εν τω Ναώ ζωή της: η αδιάλειπτη
προσευχή της, η συνομιλία της με αγγέλους, η μελέτη του Νόμου και των Προφητών,
η εν τω Ναώ εκεί διακονία της. Πράγματα δηλαδή που συνιστούν μία «ησυχαστική»
ζωή και που φανερώνουν ότι η Παναγία δικαίως θεωρείται το πρότυπο όλων των
μεγάλων Ησυχαστών και πραγματικών θεολόγων της Εκκλησίας μας.
Ο πλούτος της υμνολογίας της Θεομητορικής αυτής εορτής θα
μας πήγαινε σε μεγάλο μάκρος. Διότι υπάρχουν εξαίσιοι ύμνοι όχι μόνον για την
ένδον του Ναού ζωή της Παναγίας, αλλά και για την μετά λαμπάδων πορεία της
μέχρι το Ναό, πορεία «μετά Παρθένων και Μητέρων», αφού εκείνη υπήρξε και
τα δύο, όπως και για ό,τι διαμείφθηκε ως διάλογος στην πύλη του Ναού μεταξύ των
γονέων της και του ιερέα Ζαχαρία. Παραλείποντας όλα αυτά, απλώς θα φέρουμε στην
επιφάνεια έναν στίχο, που νομίζουμε ότι αυτός και μόνο δείχνει τη σημασία όλου
αυτού του τεραστίου πνευματικού μεγέθους που ακούει στο όνομα «Παναγία».
Πρόκειται για την εκτίμηση του ιερέα Ζαχαρία, καθώς βλέπει να προσάγεται στον
Ναό η μικρή Μαριάμ. Ο Ζαχαρίας λοιπόν «βοά γηθοσύνως: ήγγικεν η προσδοκία των θλιβομένων». Η Παναγία συνιστά εκείνη που μας λυτρώνει από τη
θλίψη. Δεδομένου μάλιστα ότι δεν υπάρχει άνθρωπος επί της γης που να μη βιώνει
τη θλίψη, ήδη από την εποχή της πτώσεώς του στην αμαρτία, η Παναγία είναι το
πολυτιμότερο αγαθό που έχουμε, εκείνη που θα έλεγε κανείς είναι «ο θησαυρός της
Πανδώρας». Η ελπίδα. Κι αυτό γιατί δι’ αυτής ήλθε στον κόσμο «η Χαρά του
κόσμου», ο Χριστός. Και μόνον αυτό μας φτάνει. Στην όποια θλίψη και δυσκολία
μας η ενατένιση προς Εκείνην ήδη έχει ξεκινήσει και τη λύση και τον ερχομό της
χαράς. Λοιπόν
«χαίρετε λαοί και αγαλλιάσθε».