Α. «Περί του αγίου Λεωνίδη δεν υπάρχουν αρκετά
στοιχεία. Οι περισσότεροι ιστορικοί ταυτίζουν τον άγιο με τον μάρτυρα Λεωνίδα
που εορτάζει την 16η Απριλίου. Και για όσους διαφοροποιούν τους δύο αγίους, ο
μεν άγιος Λεωνίδης επίσκοπος Αθηνών υπήρξε ο 6ος επίσκοπος Αθηνών που τελείωσε τον βίο του ειρηνικά, ο δε
ταυτιζόμενος με τον μάρτυρα Λεωνίδη καταγόταν από την Πελοπόννησο.
Είτε ως επίσκοπος είτε ως λαϊκός πάντως βρέθηκε στην
Επίδαυρο και συνελήφθη για την πίστη του στον Χριστό μαζί με επτά γυναίκες και
υπέστησαν όλοι πολλά βάσανα. Αρχικά κρέμασαν τον άγιο και ξέσκισαν τις σάρκες
του. Μετά τον έριξαν στη θάλασσα μαζί με τις άγιες επτά γυναίκες, αφού έδεσαν
στα πόδια τους πέτρες.
Έτσι βρήκαν μαρτυρικό θάνατο και έλαβαν το στέφος της
αθλήσεως. Τα άγια λείψανά τους βρέθηκαν κατά θαυμαστό τρόπο το 1916. Πάντως
είτε πρόκειται περί ενός αγίου Λεωνίδη ή για δύο διαφορετικούς, έζησαν και οι
δύο περί τα μέσα του 3ου αιώνα επί Δεκίου.
Στην Αθήνα υπάρχει πρωτοχριστιανικός ναός (κρύπτη) στο
όνομα του αγίου Λεωνίδη πίσω από του στύλους του Ολυμπίου Διός».
Β. Αν οι ιστορικοί προβληματίζονται περί της υπάρξεως
ενός ή δύο αγίων με το όνομα Λεωνίδης, ο εκκλησιαστικός ποιητής το θεωρεί
λυμένο: πρόκειται περί ενός Λεωνίδη, ο οποίος υπήρξε άγιος επίσκοπος των Αθηνών
και πρόσφερε μαρτυρικά τον εαυτό του θυσία στον Κύριο. Σχεδόν σε κάθε τροπάριο
της ακολουθίας του αναφέρεται στη διπλή διάσταση της αγιωσύνης του: και αυτή
του Ποιμένα και αυτή του μάρτυρα. «Με ποια πνευματικά
άσματα να δοξολογήσουμε τον Ιεράρχη; Τον πιο ένδοξο από τους ιερείς και αήττητο
από τους μάρτυρες, αυτόν που έλαμψε στον κόσμο διπλά. Διότι για χάρη του Χριστού
ιερούργησε σαν άγγελος και αγωνίστηκε στέρεα με μαρτυρικούς αγώνες» (στιχ. εσπ.). «Ολοκλήρωσες τον δρόμο σου της πίστεως, άγιε, γι’ αυτό και δέχτηκες διπλό στεφάνι από τον παντοκράτορα
Κύριο, ως Ιεράρχης και ένδοξος Μάρτυς» (ωδή θ΄).
Έτσι το μαρτύριο του αγίου Λεωνίδη υπήρξε φυσική συνέπεια
του αγισμένου αποστολικού βίου του. Διότι ο άγιος έζησε σαν τους αγίους μαθητές
του Κυρίου, λάμποντας με τις αρετές εκείνων ως πιστός ακόλουθος του Χριστού.
Και το μαρτύριό του υπήρξε εντελώς χαρισματικό για τον πρόσθετο λόγο ότι
σταυρώθηκε σαν τον Κύριο. Ο άγιος υμνογράφος μάς καθοδηγεί και για τη ζωή του
και για το μαρτύριό του: «Γέμισε από αποστολικές δωρεές με τον ευαγγελικό τρόπο
ζωής του και κήρυξε δυνατά σε όλους το μυστήριο της πίστεως, με τον λόγο του,
με τη συμπεριφορά του, και τη φανέρωση των ουρανίων πραγμάτων. Και ως ποιμένας
αληθινός, μιμούμενος τον Χριστό, θυσίασε τη ζωή του για χάρη του δικού του
ποιμνίου» (λιτή). «Ιερούργησες το Ευαγγέλιο του
Χριστού, έχοντας τον ένθεο ζήλο των αποστόλων» (κάθισμα όρθρου).
Ο άγιος είχε την ευλογία να μαρτυρήσει, αλλά σταυρικά
όπως είπαμε, σαν τον Κύριο. Θυμάται κανείς εδώ τον απόστολο Ανδρέα, ο οποίος
και αυτός σταυρώθηκε, αλλά ανάποδα. Ο άγιος Λεωνίδης δεν είχε τέτοια επιλογή. Ο
τύραννος ηγεμόνας θέλησε να έχει ο μάρτυρας τον θάνατο του Αρχηγού του, χωρίς
να καταλαβαίνει βεβαίως ότι αυτό συνιστά τη μεγαλύτερη ευλογία για έναν αληθινά
πιστό. Οι περιγραφές του ποιητή είναι συγκλονιστικές. «Υψώθηκες στον σταυρό όπως ο Δεσπότης Κύριος, και
δείχθηκες κοινωνός των ζωοποιών Του παθών» (ωδή γ΄).
Βλέποντας δε ο τύραννος την καρτερία και το θάρρος του αγίου εξοργιζόταν και
πρόσθετε οργή πάνω στην οργή του, πιστεύοντας ότι με την αύξηση των
βασανιστηρίων θα έκαμπτε το ανδρείο φρόνημά του. Αλλά δεν μπορούσε βεβαίως ο
δείλαιος να δει αυτό που βλέπει και νιώθει ένας μάρτυρας, τη χάρη του Θεού που
τον ενισχύει με τρόπο υπερφυή. Ας παρακολουθήσουμε τον άγιο υμνογράφο:
«Καθώς σε είδαν, όσιε, οι δήμιοι που κομμάτιαζαν τις
σάρκες σου να υποφέρεις με ανδρεία τις οδύνες και να επιθυμείς να πάθεις
περισσότερα για χάρη της αγάπης του Χριστού, καταξέσχισαν όλο το πολύαθλο σώμα
σου» (ωδή ε΄). «Καθώς υψώθηκες στο ξύλο, Λεωνίδα σοφέ, και
κομματιαζόσουνα με τους κατασπαραγμούς του σώματός σου, έγινες σύμμορφος με τα
Πάθη του Δεσπότη Χριστού. Γι’ αυτό αναδείχτηκες μέτοχος της λαμπρότητάς Του και της
δόξας Του» (ωδή ζ΄). «Σπάστε και ξεσχίστε τις σάρκες
του, κραύγαζε ο τύραννος στους δήμιους που σε κατασπάραζαν, μέχρι να τον
θανατώσετε και να τον εξαφανίσετε. Συ όμως, άγιε Πατέρα, ενώ δεχόσουνα τα
κτυπήματα, χαιρόσουνα, γιατί έβλεπες με τα ψυχικά σου μάτια τον Σωτήρα να σου
παρέχει δύναμη» (ωδή η΄).
Η ανάσα μας κόβεται με το «ζωγράφισμα» που κάνει ο άγιος
υμνογράφος. Αλλά και ευφραινόμαστε γιατί μετέχουμε στην ένθεη θεώρησή του – το
τι διαδραματίζεται στο βάθος, πίσω από τα αισθητά γεγονότα. Αλλά το πάγωμά μας
μαζί με την παράδοξη ζεστασιά μας αυξάνουν, γιατί το μαρτύριο του αγίου είναι
και μαρτύριο επτά αγίων γυναικών, μαθητριών και πιστών του Κυρίου, αλείπτης,
δηλαδή καθοδηγητής και εμψυχωτής των οποίων υπήρξε ο άγιος. «Αγωνίστηκε με
δύναμη στους μαρτυρικούς αγώνες (ο Λεωνίδης), μαζί με θεοφόρες γυναίκες, ως
σοφός αλείπτης και εκπαιδευτής τους στην πίστη και την ευσέβεια» (στιχ. εσπ.). «Απέκτησαν ισχύ μαζί σου οι πάνσεμνες γυναίκες, καθώς
ενδυναμώμονταν από τη δύναμη του Παντοκράτορος Κυρίου ώστε να αφανίσουν τον
πολυμήχανο εχθρό. Διότι ως Ποιμένας πανάριστος, Πάτερ, οδήγησες στον καλό
Ποιμένα τα πρόβατά σου και βρήκες επάξια ανταμοιβή» (ωδή θ΄).
Ο άγιος ποιητής βεβαίως δεν παύει να τονίζει πέραν της
δύναμης που κινούσε τους μάρτυρες: της θερμής αγάπης προς τον Χριστό (ωδή δ΄, η΄ κ.α.), και τη χάρη που απολάμβανε και
απολαμβάνει η ένδοξη Αθήνα από το γεγονός ότι ο άγιος Λεωνίδης υπήρξε επίσκοπός
της, όπως οι άγιοι Διονύσιος και Ιερόθεος (ωδή θ΄), αλλά και
ότι εκεί, στην πόλη αυτή, υπάρχουν τα άγια ευωδιάζοντα λείψανα και αυτού και
των συναθληθεισών μαζί του. Κι είναι σημαντική η επισήμανσή του ότι την πόλη
την σκέπαζε ο άγιος, έστω κι αν δεν είχαν γνώση οι κάτοικοι των Αθηνών για τον
πολύτιμο θησαυρό που ήταν κρυμμένος στα σπλάχνα της, αφού στους έσχατους
χρόνους βρέθηκαν τα άγια λείψανα και του ίδιου και των αγίων γυναικών. «Σαν
πλούτο ακριβώς ουράνιο είχε τη σορό των λειψάνων σου από παλιά, άγιε Λεωνίδα, η
Μητρόπολη των Αθηνών η ξακουστή. Τώρα όμως (που βρέθηκαν) σε μακαρίζει ως ποιμένα
ένδοξο και θερμό βοηθό και πρεσβευτή και μεσίτη προς τον Κύριο» (στιχ. εσπ.).
Τι απομένει λοιπόν να κάνουν οι πιστοί Αθηναίοι, αλλά και
όλοι οι Έλληνες και απανταχού της γης οι Ορθόδοξοι μπροστά στον μεγάλο θησαυρό
της πίστεως, τον αποστολικό άνδρα μέγα Λεωνίδα; Ο άγιος ποιητής με συντομία
προτείνει: «Εμπρός λοιπόν ας γεμίσουμε από την οσμή της ζωής και ας εορτάσουμε
πνευματικά και αληθινά» Δόξα εσπ.). Δεν υπάρχει άλλος τρόπος τιμής ενός
αγίου και ενός μάρτυρα, από το να διανοίξουμε τις πνευματικές μας αισθήσεις,
ακολουθώντας τον δρόμο του Κυρίου και δικό του δρόμο, δηλαδή να καθαρίσουμε την
καρδιά μας από τις αμαρτίες, και έτσι να γιορτάσουμε με ό,τι ο Κύριος είπε στη
Σαμαρείτισσα γυναίκα, την αγία μεγαλομάρτυρα και ισαπόστολο Φωτεινή: ο Θεός
τιμάται και εορτάζεται μόνον «ἐν πνεύματι καί ἀληθείᾳ».