«Χάριτι σοφισθεῖσα, Σοφία θεία, Σοφῶς ἤσκησας ἄρτι, ἐν
τῇ Κλεισούρᾳ». (Έγινες σοφή από τη χάρη του Θεού, θεία Σοφία, γι’ αυτό και
ασκήθηκες τώρα με σοφό τρόπο στην Κλεισούρα).
«Η Οσία και θεοφόρος Μητέρα μας Σοφία, η ρακένδυτη,
αλλά πνευματοφόρα Ασκήτρια της Κλεισούρας, γεννήθηκε στην Άρδασσα του Πόντου το
1883. Αφού ακολούθησε τον δρόμο των προσφύγων μετά την επιδρομή των Αγαρηνών
κατά της γενέτειράς της και τη στέρηση του συζύγου και του τέκνου της, ήλθε
στην Αναρράχη της Εορδαίας. Πόθησε την ασκητική ζωή, γι’ αυτό και έφτιαξε το
πρώτο ασκηταριό της στη Μονή του Αγίου Μάρκου Φλωρίνης, όπου
παρέμεινε για δύο χρόνια. Με την προτροπή όμως της Κυρίας Θεοτόκου
εγκαταστάθηκε στο δικό Της Μοναστήρι που βρισκόταν στην Κλεισούρα της Καστοριάς,
όπου και αγωνίστηκε θεοφιλώς για σαρανταεπτά ολόκληρα έτη. Χωρίς να έχει
κρεβάτι να αναπαύει το χοϊκό σαρκίο της, υπέμεινε το ψύχος του χειμώνα,
καθισμένη κοντά στην εστία της αυλής της Μονής, απέναντι από τη Μεσημβρινή θύρα
του Καθολικού, ατενίζοντας την ιλαρή μορφή της Θεοτόκου από το υπέρθυρό της.
Λιτοδίαιτη και ρακένδυτη και μερικές φορές προσποιούμενη τη σαλή, πέρασε τον
δρόμο της ζωής της, ενώ ασχολούμενη αδιάλειπτα με την καρδιακή προσευχή έφτασε
σε επίπεδα θέωσης. Έλκυσε πλούσια τη χάρη του Παναγίου Πνεύματος και αξιώθηκε
του διορατικού αλλά και ιαματικού χαρίσματος. Ευχάριστη και καταδεκτική πάντοτε
υποδεχόταν τους επισκέπτες της Μονής διδάσκοντάς τους τη μετάνοια και τη
χρηστοήθεια. Προείδε το τέλος της και κοιμήθηκε εν Κυρίω οσιακά την 6η Μαϊου
1974. Τα ιερά της λείψανα που ανακομίσθηκαν και ευωδίασαν βρίσκονται
αποθησαυρισμένα στην Ιερά Μονή της Κλεισούρας, προσφέροντας στους πιστούς
ιάματα. Κατετάγη στο αγιολόγιο της Εκκλησίας στις 4 Οκτωβρίου 2011».
Τι είναι εκείνο που έκανε μία απλή, απλούστατη γυναίκα,
να ανέλθει στα νεώτερα χρόνια σε τόσο μεγάλη ύψη αγιότητας, ώστε με τα έκδηλα
χαρίσματά της, την ευωδία των λειψάνων της, τη διόραση και θαυματουργία της, να
ενταχθεί επισήμως στις δέλτους των αγίων της Εκκλησίας; Μήπως η παραπάνω και
από πολλούς μεγάλους ασκητές και ερημίτες σκληραγωγία και άσκησή
της; Διότι και το συναξάρι και η ακολουθία της, ποίημα του γνωστού και
σπουδαίου υμνογράφου Χαράλαμπου Μπούσια, τονίζουν πράγματι με πολλούς τρόπους
τη μεγάλη άσκησή της που και μόνο να την ακούμε ή να τη διαβάζουμε λιποψυχούμε
και δειλιάζουμε. Ήδη στο απολυτίκιό της σημειώνεται: «Ευαρέστησες τον Χριστό,
πανσεβάσμια Σοφία, με την προσευχή, τη χαμευνία, τις πολλές στερήσεις, τις
κακοπάθειες, τις νηστείες, τις αγρυπνίες».
Μήπως η άσκησή της στη σαλότητα, να προσποιείται δηλαδή
την ανόητη και να λέει και να κάνει μερικές φορές μωρά και τρελά πράγματα;
Μήπως το γεγονός ότι άντεξε όχι μόνο τις κακουχίες, αλλά
και την οδύνη της απώλειας του άνδρα της και του παιδιού της;
Ή μήπως το γεγονός ότι ευρισκόμενη στην Ιερά Μονή και
έχοντας αποκτήσει φήμη πια αγίας έρχονταν οι πιστοί και τους νουθετούσε
διδάσκοντάς τους την υπομονή και τις αρετές; «Πολλάν υπομονήν να εφτάτε!» ήταν
η συνεχής προτροπή της.
Τίποτε από αυτά, ή μάλλον όλα αυτά, όταν ιδωθούν κάτω από
το πρίσμα της εσωτερικής καρδιακής καταστάσεώς της: να είναι μέσα της ένας ναός
του Θεού που ανέπεμπε αδιάκοπα δοξολογίες και ύμνους στον Κύριο και Θεό της.
«Έκανες την καρδιά σου, θαυμαστή Σοφία, ευπρεπέστατο ναό του Θεού» (ωδή στ΄).
Κι αυτό γιατί χωρίς τη θεώρησή της ως ναού του Θεού όλα τα παραπάνω μπορεί να
«ηχήσουν» και μη χριστιανικά. Η σκληρή άσκηση για παράδειγμα: απαντάται, και
σκληρότερη μάλιστα, και εκτός χριστιανισμού. Η σαλότητα: χωρίς τη βάση της
αγίας ταπείνωσης, θεωρείται «εμπαιγμός διαβόλου». Η αντοχή στις κακουχίες και
στην απώλεια αγαπημένων προσώπων: απαντάται ως υπομονή ακόμη και σε αθέους. Ή
τέλος η νουθεσία των προσκυνητών: μπορεί να είναι έκφραση μίας κρυμμένης
κενοδοξίας.
Λοιπόν, η αγία Σοφία ήταν ένας οίκος Κυρίου που τη
λαμπρότητά του προβάλλει ο σεμνός υμνογράφος σε πολλούς ύμνους του, κυρίως όμως
στο δοξαστικό του εσπερινού: «Έχοντας φόβο Θεού στην καρδιά σου, τον φόβο που
δίνει αληθινή σοφία στους ανθρώπους, οδήγησες τα βήματά σου στην εκπλήρωση των
θείων εντολών, Σοφία που είσαι σκεύος εκλογής του Θεού καθαρότατο. Διότι αφού
αγάπησες πάνω από όλα τον Κύριο και τον πλησίον σου σαν τον εαυτό σου, κοπίαζες
για χάρη ακριβώς του Κυρίου που έβλεπες νοερώς καθημερινά, ώστε να αρέσεις σ’
Αυτόν με τα λόγια και τις πράξεις. Κι αφού ευαρέστησες λοιπόν τον Θεό και τους
ανθρώπους με την άσκησή σου και την παρηγοριά των λόγων σου, αξιώθηκες της
αιώνιας χαράς των Ουρανών, την οποία αξίωσε να απολαύσουμε και εμείς που σε
μακαρίζουμε».
Αν άγιασε η οσία Σοφία, η αμαθής στη μόρφωση των
εγκοσμίων αλλά σοφότατη στα του Θεού, ήταν γιατί πίστεψε αληθινά στον Χριστό
και προς Αυτόν στράφηκε ολοκληρωτικά με πόθο κι αγάπη. Κι αυτήν την αγάπη της
στον Χριστό την εξέφρασε με τον μόνο τρόπο που λέει ο Κύριος: με την τήρηση των
αγίων Του εντολών, δηλαδή κατεξοχήν με την ταπείνωση και την αγάπη προς τους
συνανθρώπους της. Χωρίς καμία διακοπή μάλιστα: «καθημερινά έβλεπε τον Κύριο»! Η
ίδια αλήθεια της αγιότητάς της μπορεί να εκφραστεί και με άλλον τρόπο: η Σοφία
βρισκόταν πάντοτε σε ετοιμότητα υπακοής στο θέλημα του Κυρίου, είχε δηλαδή με
τη χάρη του Θεού αποκτήσει το φρόνημα Εκείνου, της Παναγίας και όλων των αγίων.
Όπως μιλάει για το φρόνημα αυτό με μοναδικό τρόπο ο απόστολος
Παύλος: «Αυτό το φρόνημα να έχετε κι εσείς, όπως το βλέπουμε και
στον Κύριο Ιησού Χριστό: Θεός ων έγινε άνθρωπος και ταπείνωσε τον
εαυτό Του με τη μέχρι σταυρικού θανάτου υπακοή Του» (Πρβλ. Φιλ. 2, 5-8). Ο
σοφός υμνογράφος της αγίας υμνολογεί το ταπεινό φρόνημά της εξαίροντας την
απόλυτη Αβραμιαίου τύπου υπακοή της: «Σοφία πανύμνητε, που είσαι το
λαμπρό πρότυπο της ταπείνωσης, εγκατέλειψες το Μοναστήρι του αγίου Μάρκου στη
Φλώρινα, γιατί έσπευσες να εφαρμόσεις το πάνσεπτο πρόσταγμα της Κυρίας των
Ουρανών, κι έτσι ήλθες στη ένδοξη μάνδρα της Κλεισούρας» (στιχ. εσπ.).
Σοφία της Κλεισούρας: η ανατροπή της κοσμικής λογικής και
νοοτροπίας, η «ομόζηλη των μεγάλων οσίων γυναικών του παρελθόντος» (λιτή), η
προέκταση του Εσταυρωμένου Κυρίου, η ισχυρή πρέσβειρά μας στους
Ουρανούς.
