«Η αγία Ματρώνα ήταν υπηρέτρια
κάποιας Ιουδαίας γυναίκας, που ονομαζόταν Παντίλλα. Ακολουθούσε την κυρία
της μέχρι τη συναγωγή, δεν έμπαινε όμως μέσα, αλλά γύριζε και πήγαινε στην
Εκκλησία των Χριστιανών. Την είδαν λοιπόν κάποια φορά, οπότε την έπιασαν και
την κτύπησαν πάρα πολύ και στη συνέχεια την έκλεισαν στη φυλακή επί τέσσερις
ημέρες, χωρίς να μπορεί να την πλησιάσει κανείς και χωρίς φαγητό. Έπειτα την
έβγαλαν και την καταξέσχισαν με μαστίγια. Πάλι την φυλάκισαν και την άφησαν
πολλές ημέρες εκεί, όπου και παρέθεσε την ψυχή της στον Θεό. Λένε ότι το άγιο
λείψανό της το έριξε η Παντίλλα από το τείχος κάτω, γι᾽αυτό και υπέστη δίκαιη
τιμωρία, πέφτοντας κατά λάθος μέσα στο πατητήρι, στο οποίο χυνόταν από επάνω ο
πατημένος μούστος. Εκεί τέλειωσε τη ζωή της και βγήκε η ψυχή της».
Η αντίθεση είναι έντονη: από τη μια, η αγία Ματρώνα, η
δούλη, η άσημη, η καταφρονεμένη· κι από την άλλη, η Παντίλλα, η κυρία, η ένδοξη,
η πλούσια. Με κοσμικά κριτήρια, δεν υπάρχει μέτρο σύγκρισης. Ο ζυγός κλίνει
αυτομάτως προς τη μεριά της Παντίλλας. Κι όμως πόση πλάνη υπάρχει σε μία τέτοια
αξιολογική κρίση! Διότι είναι η κρίση της επιφάνειας. Στο βάθος, εκεί που
είναι η καρδιά και που βλέπει ο Κύριος, ο δίκαιος κριτής, τα πράγματα είναι
εντελώς διαφορετικά: η Ματρώνα είναι η ένδοξη και η κυρία, το άστρο το φωτεινό,
και η Παντίλλα είναι η άσημη, η ανύπαρκτη, η δούλη και η ταλαίπωρη. Ο
υμνογράφος της Εκκλησίας μας, ο άγιος Θεοφάνης, επανειλημμένως τονίζει την
πραγματικότητα αυτή: «Έχεις θεϊκό νου αληθινά, και σοφό και θεόφρονα, γι᾽αυτό
και λάμπεις στη χορεία των μαρτύρων, Ματρώνα παμμακάριστε» (ωδή ε´). «Ορυόταν
και ήταν σαν μεθυσμένη και σφάδαζε από τον θυμό η δυσεβέστατη (Παντίλλα)» (ωδή
δ´). «Ματρώνα, είχες ψυχή, που δούλευε μόνο στον Δεσπότη Κύριο» (ωδή δ´).
Αιτία για την εις βάθος αυτήν πραγματικότητα είναι το
γεγονός ότι ενώπιον του Θεού εκείνο που έχει σημασία δεν είναι τα πλούτη και η
δόξα κι ό,τι είναι φθαρτό με ημερομηνία λήξεως, αλλά ό,τι παραμένει στην
αιωνιότητα. Κι αυτό είναι η αρετή του ανθρώπου, η ζωή η σύμφωνη με το θέλημα
του Θεού. «Μη θησαυρίζετε θησαυρούς επί
της γης – όπως λέει ο Κύριος – όπου
σης και βρώσις αφανίζει και όπου κλέπται διορύσσουσι και κλέπτουσι. Θησαυρίζετε
θησαυρούς εν ουρανώ». Ο άγιος υμνογράφος φωνάζει εν προκειμένω στην ωδή ς´:
«Η Ματρώνα δεν κρίνεται σαν δούλη ή σαν ελεύθερη, με βάση τον Χριστό. Κρίνεται
από την ομορφιά της αρετής της, γιατί ήταν στολισμένη με τους τρόπους της
ευσέβειας». Κι αυτό σημαίνει ότι η αγία Ματρώνα κινείται σε επίπεδο αληθινής
ελευθερίας, πέρα από τις δεσμεύσεις που προκαλεί ο κόσμος αυτός στην ψυχή του
ανθρώπου. Διότι ελεύθερος είναι αυτός που προσβλέπει πέρα από τα επίγεια κι
είναι έτοιμος να δώσει και τη ζωή του προς χάρη του Κυρίου, ο Οποίος ήρθε στη
γη ως δούλος, ακριβώς για να δώσει ελευθερία στον άνθρωπο. «Αυτός που
καταδέχτηκε τη μορφή δούλου, να γίνει δηλαδή άνθρωπος, ο Χριστός ο Θεός
μας, θέλοντας να ελευθερώσει τον άνθρωπο από τα δεσμά της φθοράς και του
θανάτου, μνηστεύτηκε εσένα ως μάρτυρα νύμφη Του και σε ελευθέρωσε από το ζυγό
της δουλείας» (ωδή α´).
Τι ήταν εκείνο που έκανε την αγία Ματρώνα να θέσει ως
προτεραιότητα της ζωής της το θέλημα του Θεού και πάνω σ᾽ αυτό το θέλημα να
πεθάνει; Μα τι άλλο, από την αγάπη της προς τον Κύριο. Ο έρωτάς της προς τον
Χριστό ήταν το στοιχείο που ενεργοποίησε τη χάρη του Θεού και την οδήγησε στα
ύψη του παραδείσου. «Με προθυμία και θάρρος προχώρησες πράγματι προς τον εραστή
σου Χριστό, πανεύφημε» (ωδή ζ´). Γι᾽αυτό και «είναι ωραίο το στεφάνι που τώρα
φορά η ένδοξη Ματρώνα, που πήρε από το ζωαρχικό χέρι του Παντοκράτορα Χριστού» (ωδή
η´ ). Ίσως κάποτε πρέπει να μάθουμε οι χριστιανοί ότι το μυστικό της
πνευματικής ζωής είναι η αγάπη προς τον Χριστό. Ούτε τα φόβητρα της κόλασης
ούτε οι απολαύσεις του Παραδείσου, αλλά η αγάπη του Θεού είναι εκείνο που
ευλογείται κατεξοχήν από τον Κύριο. Γιατί είναι η μόνη αγάπη που ποτέ δεν μας
εγκαταλείπει και ποτέ δεν μας απογοητεύει. Πόσο την θέλουμε όμως;