ΟΧΙ ΤΕΤΡΑΓΩΝΟΙ, ΑΛΛΑ ΣΤΡΟΓΓΥΛΟΙ

– Αδελφός ερώτησε τον αββά Ματώη να του πει λόγο ωφέλιμο για το πώς να συμπεριφέρεται όταν βρίσκεται ανάμεσα σε αδελφούς, γιατί παρασύρεται και τους κατακρίνει. «Και αποκρίθηκε ο Γέρων και είπε: αν δεν μπορείς να κρατάς τον εαυτό σου, φύγε πήγαινε καταμόνας, διότι τούτο φανερώνει αδυναμία. Εκείνος που κάθεται μαζί με αδελφούς δεν πρέπει να είναι τετράγωνος, αλλά στρογγύλος, για να κυλάει με όλους. Και συμπλήρωσε ο Γέρων: Εγώ δεν βρίσκομαι μόνος στην ερημία από αρετή, αλλά από αδυναμία. Διότι είναι δυνατοί εκείνοι που έρχονται στο μέσον των ανθρώπων» (Από το Γεροντικόν).

Ο σπουδαίος αββάς του Γεροντικού, όσιος Ματώης δίνει με σεμνό και ταπεινό τρόπο απάντηση στον προβληματισμό που ταλάνιζε τον αδελφό για τις σχέσεις του με τους άλλους εν Χριστώ αδελφούς του, αλλά και που συνιστά απάντηση για όλες τις εποχές, απαρχής μέχρι σήμερα και όσο θα υπάρχει κόσμος. Διότι το πρόβλημα των ανθρωπίνων σχέσεων δεν είναι απλώς ένα πρόβλημα, αλλά το κεντρικότερο που υπάρχει, με το οποίο αγωνίζονται διαρκώς οι άνθρωποι καθώς εισέρχονται μέσα στον κόσμο τούτο, τον πεσμένο στην αμαρτία. Και δεν χρειάζεται να επιχειρηματολογήσει κανείς επί θεωρητικού επιπέδου. Η καθημερινότητα και η δική μας, στον χώρο τον παγκόσμιο, τον εθνικό, της οικογένειας, του επαγγέλματος, το επιβεβαιώνει αδιάκοπα. Ανοίγει για παράδειγμα κανείς την τηλεόραση ή το ραδιόφωνο για να μάθει τι γίνεται στον κόσμο και βλέπει πως πάνω από το 90 τοις εκατό των ειδήσεων αναλίσκεται, μέχρις εσχάτης λεπτομέρειας, σε εγκλήματα και σε συγκρούσεις είτε μικρών σε ηλικία είτε μεγάλων – και δεν μιλάμε για τις παγκόσμιες συρράξεις, όπου ο καθένας ισχυρός προσπαθεί να υποτάξει τον ασθενέστερο, με αποτέλεσμα την ταλαιπωρία όλων. Όπως όλοι γνωρίζουν το λατινικό απόφθεγμα, ο άνθρωπος απαρχής της ιστορίας του έγινε λύκος που θέλει να κατασπαράξει τον άλλον. «Homo homini lupus». Κατά τον λόγο της Αγίας Γραφής, η ανθρώπινη ιστορία ξεκινάει με τον Κάιν που σκοτώνει τον αδελφό του Άβελ.

Και ποια η αιτία της τραγικής αυτής καταστάσεως της χωρίς τελειωμό; Τι άλλο ακριβώς από την αμαρτία του ανθρώπου; Αφότου ο άνθρωπος στο πρόσωπο των πρωτοπλάστων με την πονηρή συμβουλία του Πονηρού δαίμονα παρήκουσε τον Δημιουργό και Πατέρα του, από εκείνη την ώρα και μετέπειτα μολύνθηκε το ανθρώπινο γένος από τη νόσο του εγωισμού και της υπερηφάνειας, νόσο που βύθισε σύνολη την ανθρωπότητα στο έρεβος του θανάτου, πνευματικού και έπειτα και σωματικού. «Διά της αμαρτίας ο θάνατος» καθώς σημειώνει ο μέγας απόστολος Παύλος. Και ναι μεν ο Δημιουργός, ο γεμάτος αγάπη και στοργή έδωσε την ευκαιρία της μετανοίας στον Αδάμ και την Εύα – «Αδάμ πού ει; – τον καλεί για να τον συνεφέρει, και εκείνος και εκείνη δεν δείχνουν να Τον καταλαβαίνουν, επιλέγοντας την οριστική άρνηση με τα γνωστά αποτελέσματα πια της πτώσεως. «Ο άνθρωπος παρασυνεβλήθη τοις κτήνεσιν τοις ανοήτοις και ωμοιώθη αυτοίς». Και θα έλεγε κανείς, μαζί με άλλον όσιο αββά του Γεροντικού, τον αββά Ξανθία, ότι τα κτήνη βρίσκονται σε πολύ καλύτερη θέση από τους ανθρώπους, γιατί εκείνα και φυσική αγάπη έχουν και δεν πρόκειται να κριθούν στην κρίση του Θεού.

Αλλά η αγάπη του Ουράνιου Πατέρα είναι ανεξάντλητη. Αν ο άνθρωπος χριστιανικά καλείται να αγαπά χωρίς να εκπίπτει από την αγάπη του αυτή – «η αγάπη ουδέποτε εκπίπτει» (απ. Παύλος) – πόσο απείρως στέκει η αγάπη Εκείνου που έδωσε τη συγκεκριμένη εντολή για τον άνθρωπο; Και την βλέπουμε με απόλυτο τρόπο στο πρόσωπο του Υιού και Λόγου του Θεού, ο Οποίος σταλμένος από τον Θεό Πατέρα σαρκώνεται εν Αγίω Πνεύματι διά της Υπεραγίας Θεοτόκου. Κατά τον μεγαλειώδη θεόπνευστο λόγο του αγίου Ιωάννου του Ευαγγελιστού «ούτως ο Θεός ηγάπησεν τον κόσμον, ώστε τον Υιόν αυτού τον μονογενή έδωκεν, ίνα πας ο πιστεύων είς αυτόν μη απόληται, αλλ’ έχη ζωήν αιώνιον». Το πρόβλημα πια των ανθρωπίνων σχέσεων επιλύθηκε άπαξ διά παντός, ιδίως με τη Σταυρική θυσία του Κυρίου Ιησού Χριστού και συνωδά μ’ Αυτήν με την Ανάστασή Του, και γίνεται γεγονός ενεργούμενο και βιούμενο από κάθε συνεπή χριστιανό, που πιστεύει όντως στον Χριστό, καθώς Τον ενδύεται διά του αγίου βαπτίσματος μέσα στο ζωντανό σώμα Του την Εκκλησία.

Διότι τι άλλο είναι οι άγιοι της Εκκλησίας παρά οι πιστοί χριστιανοί που έλαβαν στα σοβαρά την πίστη τους και κατενόησαν μέσα από την πράξη της ζωής τους ότι ο Χριστός ως ο ενανθρωπήσας Θεός περιέχει και αυτούς μέσα στη δική Του ανθρώπινη ύπαρξη, την ενωμένη όμως στη μία Του υπόσταση με τη θεϊκή Του φύση, και έτσι περιέχεται και από εκείνους. «Θεός θεοίς ενούμενος».  Γι’ αυτό και ακούμε διαρκώς από τα θεόπνευστα λόγια της Γραφής και των Πατέρων μας ότι οι άγιοι είναι τα σαρκωμένα Ευαγγέλια, άρα και η παρουσία του Ίδιου του Χριστού «εν ετέρα», τη δική τους, «μορφή». «Χριστιανός εστι μίμημα Χριστού κατά το δυνατόν ανθρώπω» κατά τον της Κλίμακος άγιο.

Το πρόβλημα λοιπόν, το μεγάλο και κεντρικό, το μοναδικό θα λέγαμε από το οποίο νοηματίζεται και η ζωή μας, αφού από αυτό εξαρτάται και η αιώνια πορεία μας, (ας θυμηθούμε την παραβολή της Κρίσεως και όχι μόνο), δηλαδή της ορθής και αληθινής στάσεως του ανθρώπου έναντι του συνανθρώπου του επιλύθηκε οριστικά. Και η λύση είναι το πρόσωπο του Χριστού μας. Από πλευράς του Θεού έτσι έχουν τα πράγματα: μας τα έδωσε όλα και μας κατέστησε συγκληρονόμους και πάλι της Βασιλείας Του – προοπτική που δεν συγκρίνεται με καμία άλλη επίγεια είτε θρησκευτική είτε θεοσοφική είτε φιλοσοφική είτε οτιδήποτε άλλο. Αλλά εδώ πια αναφύεται το ανθρώπινο πρόβλημα μετά όμως την επίλυσή του. Η στάση του ανθρώπου – αν θα πιστέψει ή όχι στον Χριστό, ενεργοποιώντας την πίστη του αυτή με τον μοναδικό τρόπο που καθορίζει ο λόγος του Θεού, την αγάπη. Διότι «αγάπη ο Θεός», συνεπώς αγάπη και ο «κατ’ εικόνα και καθ’ ομοίωσιν» Εκείνου δημιουργημένος άνθρωπος.

Κι εδώ αναδεικνύεται ο λόγος του αββά Ματώη, ο οποίος εκφράζει ό,τι συνιστά όπως είπαμε και το προσωπικό του βίωμα, θεμελιωμένο όμως στην Αγία Γραφή και τους προ αυτού Πατέρες της Εκκλησίας. Η εικόνα που φέρνει για να καταδείξει πώς μπορούν να συνυπάρξουν οι άνθρωποι μεταξύ τους, με την αγάπη που δίδαξε ο Κύριος, είναι μοναδική που δεν επιδέχεται άρνηση και αμφισβήτηση. «Οι άνθρωποι αν θέλουμε να είμαστε χριστιανοί πρέπει να μην είμαστε τετράγωνοι, αλλά στρογγύλοι». Όπως εύκολα καταλαβαίνουμε ο «τετραγωνισμένος» άνθρωπος είναι αυτός που είναι κυριολεκτικά κολλημένος στο δικό του θέλημα και στις δικές του επιθυμίας. Οι ρόδες ενός οχήματος αν ήταν τετράγωνες δεν θα μπορούσαν να κινηθούν – θα έπρεπε να καταβληθεί τεράστια δύναμη συνεπώς θα ήταν καταδικασμένη από την αρχή οποιαδήποτε κίνηση. Το ίδιο και με εμάς τους ανθρώπους: ριζωμένοι στο θέλημά μας μένουμε με τον νοσηρό εγωισμό μας, συνεπώς με αδυναμία συνυπάρξεως και με τους άλλους αλλά κατ’ επέκταση και με τον Θεό μας. Ο Θεός μας σε ποιους επαναπαύεται; Σε όσους «συγγενεύουν» (όσιος Παΐσιος) με Εκείνον. Αγάπη ο Θεός, γι’ αγάπη κεκλημένος και ο άνθρωπος.

Το ζητούμενο ποιο είναι λοιπόν; Πώς το τετράγωνο θα γίνει κύκλος. Πώς θα στρογγυλέψουμε τον εαυτό μας. Και τι σημαίνει αυτό; Να μπορούμε να «μεταναστεύουμε» (όσιος Ανδρέας Κρήτης) από το εγώ μας και το προσωπικό μας θέλημα για να ερχόμαστε κοντά στον κάθε πλησίον. «Γεγονέναι πλησίον» λέει ο ίδιος ο Κύριος στην παραβολή του καλού Σαμαρείτη. Κι ας ακούσουμε και πάλι τον άγιο Ιωάννη της Κλίμακος πώς έρχεται με τον δικό του τρόπο να διευκρινίσει τα πράγματα, (κι ίσως μεταφέροντας και αντιγράφοντας τον προγενέστερο αυτού αββά Ματώη με το συγκεκριμένο παραπάνω λόγιό του):  «Μία πέτρα με πολλές αιχμές και ανωμαλίες, όταν συγκρούεται και κτυπάται με άλλες πέτρες, συντρίβει όλα τα απότομα και σκληρά σημεία της και γίνεται στρογγυλή. Ομοίως και θυμώδης και απότομη ψυχή, όταν συναναστρέφεται και συζεί με σκληρούς και θυμώδεις ανθρώπους, υφίσταται ένα εκ των δύο: Ή υπομένει και θεραπεύει το τραύμα της. Ή αναχωρεί και γνωρίζει την αδυναμία της, που σαν σε καθρέπτη της την έδειξε καθαρά η άναδρη φυγή της» (Λόγος η΄, κεφ. 12, Περί αοργησίας).

Η συνύπαρξη έτσι με τους άλλους αποτελεί το κριτήριο για το πόσο χριστιανοί είμαστε. Το να ζεις αρμονικά με τους άλλους, με αγάπη και σεβασμό και ταπείνωση, έστω κι αν προσβάλλεσαι και αδικείσαι από αυτούς, είναι το σημαντικότερο σημάδι ότι όντως είσαι αληθινός χριστιανός, ακολουθώντας με συνέπεια τους λόγους του Χριστού. Γι’ αυτό και βλέπουμε τον όσιο Ματώη να δείχνει μεν τον δύσκολο δρόμο στον αδελφό που τον ρώτησε, ο ίδιος δε να δηλώνει με ταπείνωση ότι επέλεξε τον ερημιτικό βίο λόγω αδυναμίας! Έτσι κι αλλιώς όμως το συμπέρασμα είναι ένα: αν δεν αγωνιζόμαστε να στρογγυλεύουμε τον εαυτό μας, μέσα στην οικογένειά μας: οι σύζυγοι μεταξύ τους και ιδίως αυτοί με τα παιδιά τους, και μάλιστα τους εφήβους τους, αν δεν είμαστε σε ετοιμότητα ταπεινής υπακοής και αγάπης και στον χώρο που εργαζόμαστε και όπου μας καλεί το οποιοδήποτε καθήκον, τότε η πενθούσα μετάνοιά μας για την αδυναμία μας είναι μονόδρομος και για εμάς. Το εξέφρασε με άμεσο τρόπο και ο μέγας αββάς Μακάριος ο Αιγύπτιος, όταν τον κάλεσαν να μιλήσει σε συγκεντρωμένους μοναχούς κάποιου όρους. Στην παράκλησή τους να τους πει λόγο ψυχωφελή αυτά τους είπε: «Ας κλάψουμε αδελφοί και ας κατεβάσουν οι οφθαλμοί μας δάκρυα, προτού να φύγουμε, εκεί όπου τα δάκρυά μας θα κατακάψουν τα σώματά μας. Και έκλαψαν όλοι και έπεσαν με το πρόσωπό τους κάτω και είπαν: Πάτερ, ευχήσου για εμάς» (Γεροντικό).